26 Ιανουαρίου 2021

Ερώτημα: είναι η πρόθεση αιτία ενός συμβάντος;



26 | 1 | 2 μ.Κ (Year ΙΙ AQ) | 2021

Μουσική Συνοδεία


Αν πω «η αστραπή φωτίζει», έχω θέσει την αστραπή μια φορά ως δραστηριότητα και μια δεύτερη φορά ως υποκείμενο, και έτσι έχω προσθέσει στο συμβάν ένα ον που δεν είναι ένα με το συμβάν, αλλά μάλλον παραμένει, είναι και δεν «γίνεται». ― Το να θεωρείς το συμβαίνειν επενεργείν: και την επενέργεια ως ον: αυτή είναι η διπλή πλάνη, η ερμηνεία, για την οποία είμαστε ένοχοι...

Ψυχολογική ιστορία της έννοιας «υποκείμενο». Το σώμα, το πράγμα, το «όλον» το κατασκευασμένο από το μάτι, αφυπνίζουν τη διάκριση μεταξύ μιας πράξης και εκείνου που την έκανε: εκείνος που την έκανε, η αιτία της πράξης, καθώς συλλαμβάνεται ολοένα και πιο λεπτά, αφήνει στο τέλος πίσω το «υποκείμενο».

Η κακή μας συνήθεια να παίρνουμε μια μνημονική, μια συντομευμένη φόρμουλα, σαν ον, τελικά σαν αιτία, π.χ. να λέμε για την αστραπή «λάμπει». Η μικρή λέξη «εγώ». Το να μετατρέπουμε την αιτία λόγω της οποίας βλέπουμε σε είδος προοπτικής: αυτό ήταν το τέχνασμα στην επινόηση του «υποκειμένου», του «εγώ»!

«Υποκείμενο», «αντικείμενο», «κατηγόρημα» ― οι διακρίσεις αυτές είναι κατασκευασμένες και έχουν επιβληθεί τώρα σαν σχηματισμός πάνω σε όλα τα εμφανή γεγονότα. Η θεμελιώδης ψευδής παρατήρηση είναι ότι εγώ πιστεύω πως εγώ κάνω κάτι, υποφέρω από κάτι, «έχω» κάτι, «έχω» μια ιδιότητα. Παρατηρώ κάτι και αναζητώ ένα λόγο γι' αυτό· αυτό σημαίνει πρωταρχικά: αναζητώ μια πρόθεση σ' αυτό, και πάνω απ' όλα κάποιον που έχει προθέσεις, ένα υποκείμενο, έναν τελεστή: κάθε συμβάν πράξη...

Αυτό που δίνει εξαιρετική στερεότητα στην πίστη μας στην αιτιότητα δεν είναι η μεγάλη συνήθεια να βλέπουμε ένα περιστατικό να ακολουθεί ένα άλλο αλλά η ανικανότητα μας να ερμηνεύουμε τα συμβάντα διαφορετικά από συμβάντα που έχουν προκληθεί από προθέσεις. Είναι η πίστη στο ζων και στο σκεπτόμενο ως τη μόνη αποτελεσματική δύναμη ―στη θέληση, στην πρόθεση―, είναι η πίστη ότι κάθε συμβάν είναι πράξη, ότι κάθε πράξη προϋποθέτει κάποιον που τη κάνει, είναι η πίστη στο «υποκείμενο»...

Ερώτημα: είναι η πρόθεση αιτία ενός συμβάντος; Ή είναι κι αυτό αυταπάτη; Δεν είναι και το ίδιο το συμβάν;


Friedrich Nietzsche



~


.~`~.


26 | 1 | 2 μ.Κ (Year ΙΙ AQ) | 2021

22 Ιανουαρίου 2021

Ένα μουσικό έργο μας παρασύρει μέσα του, μας διδάσκει τη δομή και τα μυστικά του, είτε το ακούμε συνειδητά είτε όχι.



22 | 1 | 2 μ.Κ (Year ΙΙ AQ) | 2021

Μουσική Συνοδεία


Ένα μουσικό έργο μας παρασύρει μέσα του, μας διδάσκει τη δομή και τα μυστικά του, είτε το ακούμε συνειδητά είτε όχι. Αυτό γίνεται ακόμη κι αν πρόκειται για το πρώτο μουσικό κομμάτι που ακούμε στη ζωή μας. Η ακρόαση της μουσικής δεν είναι μια διαδικασία παθητική αλλά εντατικά ενεργητική, ξεσηκώνοντας ένα ρεύμα συναγωγών, υποθέσεων, προσδοκιών και προβλέψεων. Μπορούμε να συλλάβουμε ένα νέο κομμάτι ―πως είναι δομημένο, που πάει, τι θα επακολουθήσει― με τόση ακρίβεια ώστε ύστερα από μερικά μόνο μέτρα να είμαστε σε θέση να το μουρμουρίζουμε ή να το τραγουδάμε. Αυτή η πρόβλεψη, αυτή η δυνατότητα να τραγουδάμε ένα κομμάτι που ακούμε για πρώτη φορά, οφείλεται στην άρρητη σε μεγάλο βαθμό γνώση μας των μουσικών «κανόνων» (του πως μια καντέντσα καταλήγει για παράδειγμα) και στην εξοικείωση με συγκεκριμένες μουσικές συμβάσεις (τη μορφή μιας σονάτας ή την επανάληψη ενός θέματος). Βεβαίως, η πρόβλεψη αυτή είναι αδύνατη στη μουσική ενός διαφορετικού πολιτισμού ή παράδοσης ― ή εάν οι μουσικές συμβάσεις παραβαίνονται ηθελημένα. Στην πρώτη παράσταση του έργου Η ιεροτελεστία της άνοιξης του Στραβίνσκυ, το 1913, ξέσπασαν μεγάλες ταραχές και χρειάστηκε η επέμβαση της αστυνομίας του Παρισίου για να ηρεμήσουν τα πνεύματα. Το κοινό, που περίμενε ένα παραδοσιακό κλασικό μπαλέτο, εξοργίστηκε με την παράβαση των κανόνων. Με τον καιρό όμως και με την επανάληψη το παράξενό έγινε οικείο και Η ιεροτελεστία της άνοιξης είναι σήμερα ένα από τα αγαπημένα έργα στα κονσέρτα, όσο κι ένα μενουέττο του Μπετόβεν (αν και ο Μπετόβεν είχε επίσης αποδοκιμαστεί στον καιρό του και κάποιες από τις συνθέσεις του είχαν θεωρηθεί ακατανοήτες, «σκέτος θόρυβος»).
Oliver Sacks


Η αποδιάρθρωση της κλασικής μορφής άρχισε όταν η αισθηματικά φορτισμένη χρωματική γραφή κατέκλυσε και βαθμηδόν συμπαρέσυρε τους φραγμούς της τονικότητας... Η απεμπόληση της τονικής είχε ως συνέπεια τη διεύρυνση του ήχου, κι αυτό πάλι έκαμε το αναλίωμα των ήχων και την αδιάκοπη μετατροπία σπουδαία μέσα μουσικής έκφρασης. Οι ήχοι λογίζονταν τώρα κατά πρώτον λόγο ως χρωματικές αξίες, και στον βαθμό που οι κύριοι τόνοι αντικαταστάθηκαν από απλώς κατευθυντήριους τόνους, οι ήχοι αυτονομήθηκαν και μπορούσαν ή αναγκάσθηκαν να συνυπάρξουν σε μια σχέση έντασης, πλούσια σε αποχρώσεις... Στη θέση της ατελείωτης μελωδίας, στο πλαίσιο της οποίας η χρωματική γραφή απώθησε για πρώτη φορά την τονική, μπήκαν γρήγορα κλειστές και σύντομες μελωδίες, που σε μερικές περιπτώσεις μάλιστα εδράζονταν σε λίγες νότες ή παράλληλες μελωδικές γραμμές που δεν σχηματίζονταν με βάση νόμους ηχητικής αρμονίας... Η σύνθεση νοούνταν όλο και περισσότερο ως παιχνίδι με θέματα, ήχους, ρυθμούς... Η μετατόπιση του μουσικού κέντρου βάρους από το αρμονικό-ηχητικό στοιχείο στο μορφολογικό-δομικό συνεπαγόταν τον υποβιβασμό εκείνου που ίσαμε τότε λογιζόταν ως πνευματικό περιεχόμενο της μουσικής και την αντίστοιχη ανατίμηση του τεχνικού-κατασκευαστικού παράγοντα.
Παναγιώτης Κονδύλης



.~`~.
...
..
.



.~`~.


22 | 1 | 2 μ.Κ (Year ΙΙ AQ) | 2021

19 Ιανουαρίου 2021

Το κείμενο αυτό ΔΕΝ είναι για το Καπιτώλιο.


19 | 1 | 2 μ.Κ (Year ΙΙ AQ) | 2021

Μουσική Συνοδεία


Τα γεγονότα στο Καπιτώλιο, ο συμβολισμός και το νόημά τους, οι μεσοπρόθεσμες επιπτώσεις και τα πιθανά αίτιά τους, δεν έχουν στην πραγματικότητα αναδειχθεί ― τόσο η αιτιολόγηση όσο και η δικαιολόγηση όσων συνέβησαν και συνεχίζουν να συμβαίνουν, σε γενικές γραμμές, είναι επιφανειακή, ενώ η ανάλυση και η σύνθεση έχουν καταστεί σχεδόν ανύπαρκτες.

Ο δημόσιος λόγος βρίσκεται, εν πολλοίς, ακόμη στο επίπεδο είτε μιας αρειμάνιας είτε μιας παρωχημένης πολεμικής (που σε ορισμένες περιπτώσεις φοράει και μια προβιά ψευδό-ανάλυσης), της διαχείρισης του μέλλοντος (στα πλαίσια αυτά επιδιώκεται αποδόμηση-απονομιμοποίηση), του εξαναγκασμού μέσω του περίφημου You're either with us, or against us του George Walker Bush [Επισήμανση] κ.λπ. 

Η ταχύτητα της τεχνολογίας, της εικόνας, των κοινωνικών δικτύων, η υποκατάσταση της είδησης από τον τρόπο παρουσίασής της από τους μηχανισμούς διαμεσολάβησης (ΜΜΕ), συμπαρασύρει το πολιτικό επιχείρημα και τον πολιτικό λόγο να γίνουν σύντομα, συνθηματολογικά, αποσπασματικά, αποτρεπτικά οποιασδήποτε ψύχραιμης ματιάς και σοβαρής ερμηνείας, δηλαδή καθιστά το λόγο όλο και περισσότερο στιγμιαίο, υπέρ του δέοντος συναισθηματικό, χειριστικό και «λαϊκίστικο» ― τούτο ισχύει όχι μονάχα για τις εκκοσμικευμένα δαιμονικές δυνάμεις του κακού αλλά και για τις καλές δυνάμεις των κοσμικών αγίων [Επισήμανση]. 

Βέβαια, η ερμηνεία των γεγονότων και των συμβάντων μέσω του λόγου (π.χ του Trump) είναι το λιγότερο παραπλανητική (βασικά η ερμηνεία όσων συμβαίνουν στις Η.Π.Α με μόνη αναφορά όχι απλά στο λόγο αλλά αποκλειστικά στην περίοδο του Trump, είναι απλοϊκή και ρηχή, δεν μπορεί να σταθεί σοβαρά). Όμως το κείμενο αυτό, όπως λέει και ο τίτλος, δεν είναι για το Καπιτώλιο. Αναφέρεται σε μια ευρύτερη συνθήκη, την οποία περιέγραψα συντομογραφικά στην προηγούμενη παράγραφο και στις αδρές της γραμμές έχει ως εξής:

Όλες και όλοι τρέχουν, σαν τρελοί, προκειμένου να έχουν συμμετοχή στο πανηγύρι των ορμέμφυτων, των ενστικτωδών, ηδονιστικών και ανεξέλεγκτων αντιδράσεων όσων συμβαίνουν και εξελίσσονται στον πλανήτη.

Οι πολιτικοί, πέραν του ότι έχουν υποβαθμιστεί σε δημόσιους σχολιαστές, σύρονται πίσω από αυτήν τη συνθήκη της τεχνολογικής επιτάχυνσης, της ταχύτητας της εικόνας, των κοινωνικών δικτύων και των μηχανισμών διαμεσολάβησης. Η πολιτική δεν κινδυνεύει να απορροφηθεί ή να υπερνικηθεί από την οικονομία (ένα οικονομίστικού τύπου δόγμα που προκύπτει από έναν ψευδό-δυϊσμό), έχει όμως πρόβλημα με την τεχνολογία ή, για να μιλήσουμε πιο συγκεκριμένα και πιο σωστά, όχι ακριβώς με την τεχνολογία αλλά με την πύκνωση και την επιτάχυνση του χρόνου. 

Ο χρόνος, η επιτάχυνσή του, καταπίνει ή εξαϋλώνει από στιβαρότητα και ουσία την πολιτική. Βέβαια η πολιτική και ο άνθρωπος πάνε μαζί. Η δυσκολία της πολιτικής φανερώνει τα όρια του ανθρώπου. Η πολιτική, όπως τη γνωρίζουμε, μπορεί να καταστεί κενό γράμμα μονάχα εάν ο άνθρωπος μεταλλαχθεί ή εάν υποβαθμιστεί σε μια ζωώδη φύση που, όμως, αυτή τη φορά θα εδράζεται πάνω σε μια υψηλή τεχνολογική βάση (φαντάζει αντιφατικό αλλά δεν είναι). Η πολιτική είναι η τελευταία γραμμή άμυνας του ανθρώπου απέναντι στην τεχνολογική επιτάχυνση και στην επιτάχυνση του χρόνου. Η μη αντοχή της πολιτικής απέναντι στο χρόνο θα φέρει στο προσκήνιο το μεταπολιτικό και μετανθρώπινο τεχνολογικό παραγωγικό μηχανόζωο.



Επισήμανση
Πλήρης και απόλυτη υπήρξε η επικράτηση και η κυριαρχία αυτού του δόγματος και αυτής της κατάστασης το 2015, όταν έγιναν οι τρομοκρατικές επιθέσεις στο Παρίσι. Θυμάμαι πως δεν αναφέρθηκα ή δεν έγραψα τίποτα εκείνη την εποχή για ένα με δύο μήνες. Το κλίμα και ο θόρυβος ήταν τέτοιας έντασης και κλίμακας, που ήταν αδύνατον να γράψεις και να δημοσιεύσεις οτιδήποτε στοιχειωδώς ψύχραιμο ή μη προμαγειρεμένο ― κάπως διαφορετικά, οτιδήποτε δεν εντασσόταν πλήρως στον ορυμαγδό της κατασκευαζόμένης, εκείνη την περίοδο, κοινής γνώμης και του υπερχειλίζοντος δημόσίου λόγου που κυριαρχούσε στα ΜΜΕ και στα Social Media (θα γράψω για το Καπιτώλιο, για το συμβολισμό και το νόημα, τα αίτια και τις επιπτώσεις, όταν κρίνω, στο δικό μου και όχι στο δικό τους δημοσιογραφικό και τεχνολογικό-μηντιακό χρόνο).


.~`~.

Αν θεωρείτε πως ο χρόνος που αφιερώνεται και οι ιδέες που εκφράζονται έχουν αξία, μπορείτε να χρησιμοποιήσετε το κουμπί Donate, προκειμένου να συμβάλλετε στην απρόσκοπτη συνέχιση του εγχειρήματος της Κοσμοϊδιογλωσσίας. Ευχαριστώ.


19 | 1 | 2 μ.Κ (Year ΙΙ AQ) | 2021

18 Ιανουαρίου 2021

Απάνθισμα παραδοσιακών διεθνοπολιτικών αποσπασμάτων ― μέρος α΄.



18 | 1 | 2 μ.Κ (Year ΙΙ AQ) | 2021

Μουσική Συνοδεία


~

Υπάρχει αφθονία αυτοπροσδιοριζόμενων εκπροσώπων του κοινού καλού του «διαστημοπλοίου γη» ή «αυτού του πλανήτη που κινδυνεύει». Ωστόσο οι απόψεις αυτών των ιδιωτών, όποια αξία και να έχουν, δεν είναι αποτέλεσμα κάποιας πολιτικής διαδικασίας προώθησης και σύνθεσης συμφερόντων. Καθώς δεν επικυρώνονται από μια τέτοια πολιτική διαδικασία, οι απόψεις αυτών των ατόμων συνιστούν έναν ακόμη λιγότερο έγκυρο οδηγό για το κοινό καλό της ανθρωπότητας από ό,τι οι απόψεις των εκπροσώπων κυρίαρχων κρατών, ακόμη και εκείνων με μη αντιπροσωπευτικά ή τυραννικά καθεστώτα, που έχουν τουλάχιστον δικαίωμα να μιλούν για κάποιο μέρος της ανθρωπότητας ευρύτερο από τον εαυτό τους. Ούτε έχουν οι εκπρόσωποι των μη κυβερνητικών ομάδων τέτοιου είδους εξουσία· μπορεί να μιλούν με κύρος για το συγκεκριμένο αντικείμενο τους, αλλά το να καθορίζουν τα συμφέροντα της ανθρωπότητας ισοδυναμεί με το να αξιώνουν ένα είδος εξουσίας που μπορεί να παρασχεθεί μόνο από μια πολιτική διαδικασία.

Αν όμως αναγκαζόμασταν να ψάξουμε μέσα από τις απόψεις των κρατών, και ειδικά των κρατών που συναθροίζονται σε διεθνείς οργανισμούς, για να ανακαλύψουμε το παγκόσμιο κοινό καλό, τούτο θα οδηγούσε σε διαστρέβλωση της πραγματικότητας. Οι οικουμενικές ιδεολογίες που ασπάζονται τα κράτη είναι πασίγνωστο ότι εξυπηρετούν τα ιδιαίτερα συμφέροντα τους και οι συμφωνίες που συνάπτονται μεταξύ κρατών είναι γνωστό ότι είναι περισσότερο προϊόντα διαπραγμάτευσης και συμβιβασμού παρά προϊόντα κάποιου ενδιαφέροντος για τα συμφέροντα της ανθρωπότητας ως συνόλου.
Hedley Bull

~

Όπως έκαναν και κάποιες παλαιότερες μεγάλες δυνάμεις, μπορούμε να ταυτίσουμε το υποτιθέμενο καθήκον των πλούσιων και ισχυρών να βοηθούν τους άλλους με τις δικές μας πεποιθήσεις αναφορικά με το πως θα ήταν ένας καλύτερος κόσμος. Η Αγγλία ισχυριζόταν ότι επωμιζόταν το φορτίο του λευκού ανθρώπου· η Γαλλία μιλούσε για τη mission civilisatrice (εκπολιτιστική αποστολή) που είχε. Με αντίστοιχο πνεύμα εμείς... Το συμφέρον της χώρας για ασφάλεια κατέληξε να ταυτίζεται με τη διατήρηση μιας ορισμένης τάξης... Άπαξ και τα συμφέροντα ενός κράτους φτάσουν σε ένα ορισμένο επίπεδο, καθίστανται αυτοτροφοδοτούμενα.

Τα κράτη εξακολουθούν να είναι τα κυριότερα οχήματα της ιδεολογίας. Στη διεθνή αδελφότητα των απολυταρχιών μετά το 1815, στον κοσμοπολίτικο φιλελευθερισμό των μέσων του 19ου αιώνα, στον διεθνή σοσιαλισμό πριν τον Α' Παγκόσμιο πόλεμο, στον διεθνή κομμουνισμό κατά τις δεκαετίες που ακολούθησαν την επανάσταση των μπολσεβίκων, σε όλες αυτές τις περιπτώσεις, διεθνή κινήματα ελέγχθηκαν από μεμονωμένα κράτη, οπαδοί του δόγματος τέθηκαν στην υπηρεσία του εθνικού συμφέροντος, διεθνή προγράμματα χρησιμοποιήθηκαν από εθνικές κυβερνήσεις και η ιδεολογία μετατράπηκε σε ενισχυτικό εργαλείο της εθνικής πολιτικής. Έτσι η Σοβιετική Ένωση την ώρα της κρίσης έγινε ρωσικό κράτος και η αμερικανική πολιτική, αφήνοντας κατά μέρος τη φιλελεύθερη ρητορική, κατέληξε να χαράζεται με ρεαλιστικό και επιφυλακτικό τρόπο.
Kenneth Waltz

~

Η Δύση δεν υπάρχει πια. «Δύση» ήταν το αντικομμουνιστικό στρατόπεδο (διαφορετικά Ιαπωνία και Ν. Κορέα δεν θα ανήκαν στη «Δύση»). Όσοι ―και κυρίως οι κοσμοπολίτες «αριστεροί»― θεωρούν ότι η συνοχή της Δύσης στηρίζεται απλώς στις κοινές της αξίες είναι πολιτικά και ιστορικά αφελείς. Οι κοινές αξίες καθεαυτές δεν δημιουργούν κοινά συμφέροντα ―το αντίθετο, ναι, μπορεί να συμβεί― ούτε εμπόδισαν ποτέ τις αιματηρές συγκρούσεις μεταξύ χριστιανικών ή φιλελεύθερων λαών. Το πολιτικά σημαντικό ερώτημα είναι: τι εννοούμε όταν λέμε δυτικός προσανατολισμός και τι μπορεί να σημαίνει δυτικός προσανατολισμός για τη Γερμανία αν η Δύση διασπαστεί και η Γερμανία χρειαστεί να επιλέξει π.χ. μεταξύ ενός ευρωπαϊκού χώρου και της φιλίας με τις ΗΠΑ ή, αντίστροφα, εάν η ευρωπαϊκή ενοποίηση γίνει υπό προϋποθέσεις που η πλειονότητα του γερμανικού λαού θα απέρριπτε; Διότι η ώρα της αλήθειας θα σημάνει όταν θα χρειαστεί να γίνει κατανομή όχι πλέον των ωφελημάτων της ευημερίας αλλά του παθητικού και των χρεών...

Στην εποχή του Ψυχρού Πολέμου τονίσθηκε πολλές φορές η εσωτερική συνάρτηση του κομμουνισμού με την παγκόσμια πολιτική ισχύος του ρώσικου έθνους, γιατί η πολεμική της Δύσης ενδιαφερόταν έντονα να ξεσκεπάσει το συγκεκριμένο πολιτικό περιεχόμενο του συνθήματος του «προλεταριακού διεθνισμού». Αλλά με τη διάλυση του ανατολικού στρατοπέδου και της Σοβιετικής Ένωσης υπάρχει στη Δύση λιγότερη προθυμία να ερμηνεύσει κανείς τις εξελίξεις των πραγμάτων ως νίκη εθνών πάνω σε άλλα έθνη· θα φαινόταν ίσως πεζό και δεν θα έμοιαζε με ιδιαίτερα ένδοξο κατόρθωμα, αν κανείς έλεγε απλούστατα ότι το πιο πολυάριθμο και οικονομικά κατά πολύ υπέρτερο στρατόπεδο επικράτησε τελικά ενάντια στη Ρωσία.
Παναγιώτης Κονδύλης

~

Ο πολυεθνικός και ιδιαίτερος χαρακτήρας της αμερικανικής κοινωνίας κατέστησε ευκολότερο για τις Η.Π.Α να παγκοσμιοποίησουν την ηγεμονία τους χωρίς να ―αφεθεί να― φανεί πως είναι αυστηρά εθνική. Για παράδειγμα, μια προσπάθεια της Κίνας να επιδιώξει παγκόσμια πρωτοκαθεδρία θα αντιμετωπιζόταν αναπόφευκτα από άλλους ως μια προσπάθεια να επιβάλει εθνική ηγεμονία. Για να το θέσουμε απλά, ο οποιοσδήποτε μπορεί να είναι Αμερικανός, αλλά μόνον ο Κινέζος μπορεί να είναι Κινέζος ― και αυτό βάζει ένα επιπλέον και σημαντικό εμπόδιο στον τρόπο οποιασδήποτε ουσιαστικά εθνικής παγκόσμιας προσπάθειας ηγεμονίας.
Zbigniew Brzezinski

~

Αν κοιτάξετε τα τελευταία δύο χιλιάδες χρόνια της παγκόσμιας ιστορίας, από το ένα μ.Χ έως το έτος 1820, για δεκαοκτώ αιώνες από τα τελευταία δύο χιλιάδες χρόνια, οι δύο μεγαλύτερες παγκόσμιες οικονομίες ήταν πάντα η Κίνα και η Ινδία. Μόνο κατά τα τελευταία 200 χρόνια η Ευρώπη απογειώθηκε και μετέπειτα η Βόρεια Αμερική. Όμως αν δείτε τα τελευταία διακόσια χρόνια σε σχέση με τα τελευταία δύο χιλιάδες χρόνια, τα τελευταία διακόσια χρόνια υπήρξαν μια μεγάλη ιστορική εκτροπή. Όλες οι εκτροπές κάποια στιγμή φτάνουν σε ένα φυσικό τέλος, και επιστρέφεις στον ιστορικό κανόνα, και επομένως είναι απολύτως φυσιολογικό να έχεις την Κίνα ως νούμερο ένα οικονομία στον κόσμο ― και δεν υπάρχει τίποτα που μπορείς να κάνεις προκειμένου να εμποδίσεις κάτι τέτοιο να συμβεί.
Kishore Mahbubani


.~`~.


18 | 1 | 2 μ.Κ (Year ΙΙ AQ) | 2021

7 Ιανουαρίου 2021

Μια διεθνοπολιτική ματιά στην πανδημική κρίση.



7 | 1 | 2 μ.Κ (Year ΙΙ AQ) | 2021

Μουσική Συνοδεία



Οι αριθμοί δεν λένε ψέματα. Ψέματα λένε οι άνθρωποι. Όμως οι αριθμοί μπορούν να παραπλανήσουν μέσα από τη μέθοδο από την οποία προκύπτουν, μέσω των τρόπων που τους ερμηνεύουμε και των πλαισίων που τους εντάσσουμε προκειμένου να εξαχθούν συμπεράσματα και να αναδυθεί νόημα.

Οι αριθμοί μπορεί να μην λένε ψέματα, λοιπόν, όμως αν μελετήσει κανείς ιστορία της φιλοσοφίας και των επιστημών διαπιστώνει πως λειτουργούν μαγικά. Βασικά δε χρειάζεται να μελετήσει τίποτα από τα προηγούμενα παρά μόνο να παρατηρήσει πόσο μαγικά χρησιμοποιούνται οι αριθμοί από τα κόμματα και τα μήντια στα πλαίσια διαμόρφωσης της λεγόμενης κοινής γνώμης, χειραγώγησης συνειδήσεων, δημιουργίας συναίνεσης και νομιμοποίησης αποφάσεων που επιδιώκουν να παρουσιάζονται ότι έχουν έρεισμα κάπου αλλού πέρα από τον υπολογισμό το συμφέρον και τη βούληση αυτού που αποφασίζει. 

Αυτό που θέλω να πω είναι ότι οι αριθμοί μπορούν να αμφισβητηθούν. Εξ ου και επιλέγω να παρουσιάσω αρκετά παραδείγματα και πλαίσια τα οποία θεωρώ πως λειτουργούν και ως έμμεσοι έλεγχοι επί των αριθμών. Αυτό που με ενδιαφέρει περισσότερο είναι να φωτίσω πτυχές και να καταστήσω φανερές γωνίες που ήταν ανύπαρκτες για τον αναγνώστη προτού διαβάσει το κείμενο. Ο αναγνώστης κρίνει τι κρατάει και τι αφήνει απ' όσα ακολουθούν.

Επιλέγω ως κεντρικό άξονα, για να εξετάσω τα κράτη και τη διαχείρισή τους στην κρίση της πανδημίας έναν δείκτη, τον σκληρότερο που υπάρχει: τους επιβεβαιωμένους θανάτους ανά εκατομμύριο ανθρώπους (confirmed CoViD-19 deaths per million people). Εκτιμώ ότι φανερώνει σημαντικά πολιτικά στοιχεία ανεξάρτητα από την υγειονομική δυνατότητα και διαχείριση ενός κράτους. Το κείμενο από την αρχή μέχρι το τέλος του διατρέχει ο συγκεκριμένος δείκτης, που λειτουργεί ως κεντρικός άξονας, με τους υπόλοιπους να δρούν συμπληρωματικά και περιπτωσιολογικά (το κείμενο είναι πολιτικό και όχι τεχνικό με δείκτες για την υγεία). Τα στοιχεία είναι από το πανεπιστήμιο Johns Hopkins και από τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας.

Τα πλαίσια που χρησιμοποιώ προσπαθώ να είναι όσο το δυνατόν περισσότερο διαυγή και να προσφέρουν δυνατότητα ελέγχου επί των αριθμών ακόμη και στην περίπτωση που οι τελευταίοι αμφισβητηθούν.

Οι άνθρωποι δεν είναι αριθμοί όμως σε αριθμούς αποτυπώνονται οι μεταξύ τους σχέσεις.

Μελετώντας, λοιπόν, τους αριθμούς σχετικά με τον δείκτη των επιβεβαιωμένων θανάτων ανά εκατομμύριο ανθρώπους, διαπίστωσα πως αρχικά διαμορφώνονται τρεις ομάδες κρατών ως προς την επιτυχία και την αποτυχία τους στη διαχείριση της πανδημικής κρίσης σε παγκόσμια κλίμακα. Βεβαιώθηκα πως οι αριθμοί έχουν κάποια αξία μόλις άρχισαν να φανερώνονται μέσα από την εξέτασή τους είτε γεωγραφικές είτε δημογραφικές είτε οικονομικές είτε πολιτικές πραγματικότητες.

Έτσι επέλεξα ως βάση εκκίνησης (I) τη μεγαλύτερη οικονομία της Αμερικής της Ευρώπης και της Ασίας, δηλαδή τις Η.Π.Α τη Γερμανία και την Κίνα. Ύστερα αποφάσισα να εμπλουτίσω το αρχικό σχήμα (II) με τις δεκαπέντε μεγαλύτερες οικονομίες του πλανήτη, τόσο ως προς το ονομαστικό ΑΕΠ (Nominal) όσο και ως προς την ισοτιμία της αγοραστικής τους δύναμης (Purchasing Power Parity), και να αποτυπώσω τα αποτελέσματα εκτός από διάγραμμα και σε χάρτη, προκειμένου να υπάρξει και χωρική αποτύπωσή τους μέσω της οποίας φανερώνεται η σημασία της γεωγραφίας της γειτνίασης και της εγγύτητας (ο χάρτης βέβαια είναι παραδοσιακός, δηλαδή ΆφροΕυρωκεντρικός, αλλά δεν είναι δυνατόν να τεθούν και ζητήματα χαρτογραφίας σε ένα τέτοιο κείμενο). Στη συνέχεια διεύρυνα ακόμη περισσότερο τον αριθμό των κρατών και προχώρησα (III) στις είκοσι μεγαλύτερες οικονομίες του πλανήτη (ομοίως), επιλογή από την οποία προέκυψε μια διαφοροποίηση. Συνέχισα (IV) με μια συσχέτιση διηπειρωτικών διαστάσεων για Η.Π.Α και Ε.Ε και ολοκλήρωσα συγκρίνοντας (V) τα πιο αποτυχημένα και επιτυχημένα κράτη μεταξύ τους, διεξάγοντας πολλαπλούς ελέγχους μέσω πέντε ακόμη περιπτώσεων ή πλαισίων, προκειμένου να ελεγχθεί η μεγάλη εικόνα. 

I

Μελετώντας τις μεγαλύτερες οικονομίες σε Αμερική, Ευρώπη και Ασία διαπιστώνουμε πως οι Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής έχουν πάνω από 1050 θανάτους ανά εκατομμύριο ανθρώπους, η Γερμανία 450+ ενώ η Κίνα 4.




Οι μεγαλύτερες οικονομίες σε πλανητική κλίμακα με βάση το ονομαστικό ΑΕΠ (Nominal) είναι οι εξής: 1. Η.Π.Α, 2 Κίνα, 3 Ιαπωνία, 4. Γερμανία, 5. Ηνωμένο Βασίλειο, 6. Ινδία, 7. Γαλλία, 8. Ιταλία, 9. Καναδάς, 10. Νότια Κορέα, 11. Ρωσσία, 12. Βραζιλία, 13. Αυστραλία, 14. Ισπανία, 15. Ινδονησία, 16. Μεξικό, 17. Ολλανδία, 18. Ελβετία, 19. Σαουδική Αραβία, 20. Τουρκία (με την Ταϊβάν και το Ιράν να ακολουθούν).

Ενώ με βάση το ΑΕΠ σε ισοτιμία αγοραστικής δύναμης (Purchasing Power Parity) οι μεγαλύτερες οικονομίες είναι οι εξής: 1. Κίνα, 2. Η.Π.Α, 3. Ινδία, 4. Ιαπωνία, 5. Γερμανία, 6. Ρωσσία, 7. Ινδονησία, 8. Βραζιλία, 9. Ηνωμένο Βασίλειο, 10. Γαλλία, 11. Μεξικό, 12. Ιταλία, 13. Τουρκία, 14. Νότια Κορέα, 15. Καναδάς, 16. Ισπανία, 17. Σαουδική Αραβία, 18. Αυστραλία, 19. Αίγυπτος, 20. Πολωνία (με την Ταϊλάνδη και την Ταϊβάν να ακολουθούν).

II 

Αν συγκρίνουμε τις δεκαπέντε μεγαλύτερες οικονομίες οι τρεις ομάδες κρατών που προκύπτουν, ως προς την επιτυχία και την αποτυχία τους στη διαχείρισης της πανδημίας σε παγκόσμια κλίμακα, με βάση τον δείκτη των επιβεβαιωμένων θανάτων ανά εκατομμύριο ανθρώπους, έχουν ως εξής: 

Πρώτη Ομάδα: 1. Ιταλία με περισσότερους από 1250 θανάτους ανά εκατομμύριο ανθρώπους, 2. Ηνωμένο Βασίλειο (1150+), 3. Ισπανία (1100+), 4. Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής (1050+), 5. Γαλλία (1000+), 6. Βραζιλία (930), 

Δεύτερη Ομάδα: 7. Γερμανία (450+), 8. Καναδάς (430+) και 9. Ρωσσία (410+),  

Τρίτη Ομάδα: 10. Ινδία (110), 11. Ινδονησία (85), 12. Αυστραλία (35), 13. Ιαπωνία (30), 14. Νότια Κορέα (20) και 15. Κίνα (4).

Οι τρεις ομάδες αποτυπώνονται καθαρά στο διάγραμμα ενώ ο χάρτης βοηθά σε μια χωρική, περιφερειακή και γεωγραφική αντίληψη των πραγμάτων.





Υπάρχει αποτύπωση και για τις δεκαπέντε μεγαλύτερες οικονομίες με βάση την ισοτιμία αγοραστικής δύναμης (Purchasing Power Parity), όμως για λόγους απλότητας παρακάμπτω τις εικόνες. Ουσιαστικά, εκτός του ότι αλλάζει η ιεράρχηση των κρατών στη λίστα (γίνεται περισσότερο πλανητική και λιγότερο δυτικόευρωκεντρική), στο διάγραμμα και τον χάρτη προστίθενται η Τουρκία και το Μεξικό και βγαίνουν εκτός εικόνας η Ισπανία και η Αυστραλία. Η Τουρκία βρίσκεται μεταξύ της τρίτης και της δεύτερης ομάδας ενώ το Μεξικό στην πρώτη.

III

Αν συγκρίνουμε τώρα τις είκοσι μεγαλύτερες οικονομίες η διαφοροποίηση που προκύπτει είναι ότι οι ομάδες κρατών που διαμορφώνονται από τρεις γίνονται δύο.

Πρώτη Ομάδα: 1. Ιταλία (1250), 2. Ηνωμένο Βασίλειο (1150), 3. Ισπανία (1100), 4. Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής (1050), 5. Γαλλία και 6. Μεξικό (1000), 7. Βραζιλία (930), 8. Ελβετία (850) ενώ ακολουθεί 9. η Ολλανδία που βρίσκεται μεταξύ των δύο ομάδων με περίπου 700 θανάτους ανά εκατομμύριο ανθρώπους.

Δεύτερη Ομάδα: 10. Γερμανία (450), 11. Καναδάς (430), 12. Ρωσσία (410), 13. Τουρκία (260), 14. Σαουδική Αραβία (180), 15. Ινδία (110), 16. Ινδονησία (85), 17. Αυστραλία (35), 18. Ιαπωνία (30), 19. Νότια Κορέα (20) και 20. Κίνα (4).





Ομοίως και για τις είκοσι μεγαλύτερες οικονομίες υπάρχει αποτύπωση με βάση την ισοτιμία αγοραστικής δύναμης (Purchasing Power Parity). Σε αυτή την περίπτωση φεύγουν από το κάδρο η Ελβετία και η Ολλανδία και προστίθενται η Αίγυπτος και η Πολωνία. Η τελευταία βρίσκεται σε λίγο χειρότερα επίπεδα από την Ολλανδία στο διάγραμμα, δηλαδή μεταξύ της δεύτερης και της πρώτης ομάδας κρατών.

Ολοκληρώνω με μια παρατήρηση που δε σχετίζεται με το πλαίσιο των μεγαλύτερων οικονομιών αλλά έχει τη σημασία της. Η συζήτηση περί της Σουηδίας είναι εν πολλοίς ιδεολογική. Με βάση τον δείκτη που εξετάζω η Σουηδία δεν ξεχωρίζει ιδιαίτερα με περίπου 890 θανάτους ανά εκατομμύριο ανθρώπους (συγκριτικά με άλλα «δυτικά» κράτη, γιατί σε πλανητική κλίμακα έχει τα μαύρά της τα χάλια). Βρίσκεται στην πρώτη-χειρότερη ομαδοποίηση κρατών, σε σχετικά καλό επίπεδο για τη συγκεκριμένη ομάδα, κοντά στη Βραζιλία και την Ελβετία, ενώ σε περιφερειακό επίπεδο αποτελεί μακράν το χειρότερο σκανδιναβικό κράτος. Η χρησιμοποίησή της ως το ένα άκρο μιας αντίθεσης λειτουργεί μάλλον παραπλανητικά καθώς στην ουσία συγκρίνονται κράτη από την πρώτη ομαδοποίηση μεταξύ τους. Αν κάποιος επιθυμούσε να δημιουργήσει ένα αντιθετικό παράδειγμα με την πρώτη ομάδα κρατών, και εφόσον είχε ως σκοπό του τον περιορισμό των θανάτων και όχι κάποια διαφορετική στόχευση, το λογικό θα ήταν να επιλέξει στο ένα άκρο είτε τη Γερμανία είτε τον Καναδά ή, κάπως πιο τραβηγμένα, την Ολλανδία (που βρίσκεται μεταξύ των δύο ομαδοποιήσεων). Τα προηγούμενα βέβαια εφόσον έπρεπε να επιλέξει αποκλειστικά ανάμεσα σε κράτη του βορειοατλαντικού χώρου, δηλαδή του πλέον αποτυχημένου ―ως προς τον δείκτη που εξετάζουμε― στον πλανήτη. 

IV

Στην «ποσοτική» μέτρηση με τους απόλυτους αριθμούς οι Η.Π.Α και η Ε.Ε έχουν περισσότερους θανάτους όχι μόνο από τα υπόλοιπα κράτη αλλά και από ολόκληρες ηπείρους: οι Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής μετρούν περίπου 360 χιλιάδες απώλειες ανθρώπων, περισσότερους από ολόκληρη την Αφρική και την Ασία, και ελαφρώς λιγότερους από την Ευρωπαϊκή Ένωση η οποία μετρά περίπου 370 χιλιάδες θανάτους (η Ε.Ε βέβαια δεν αποτελεί ενιαίο κράτος αλλά πολιτική και οικονομική ένωση κρατών ηπειρωτικών διαστάσεων). Σε απόλυτους αριθμούς οι ήπειροι με τους περισσότερους θανάτους είναι η βόρεια Αμερική και η Ευρώπη με πάνω από μισό εκατομμύριο η καθεμιά τους (στην Ευρώπη προφανώς προσμετρώνται, πέραν των κρατών της Ε.Ε, και κράτη όπως η Ουκρανία, η Ρωσσία κ.λπ). Θυμίζω πως στην Ασία κατοικεί κάτι λιγότερο από το 60% του συνολικού ανθρώπινου πληθυσμού.




Όμως και στην «ποιοτική» μέτρηση ―την οποία αναφέρω με επιφύλαξη σε ό,τι αφορά τη συγκεκριμένη συσχέτιση διηπειρωτικών διαστάσεων― οι Ηνωμένες Πολιτείες, ένα κράτος ηπειρωτικών διαστάσεων, βρίσκονται στην πρώτη θέση με περισσότερους από 1050 θανάτους ανά εκατομμύριο ανθρώπους, πάνω από την ήπειρο της βόρειας και της νότιας Αμερικής, από την Ευρωπαϊκή Ένωση, από την Ευρώπη ως ήπειρο, από την Ασία και την Αφρική.




Δεν εντυπωσιάζει τόσο η παταγώδης αποτυχία των Η.Π.Α, δηλαδή της μόνης αναπτυγμένης χώρας που το μέσο εισόδημα για το κάτω μισό της κοινωνίας μειώνεται συνεχώς εδώ και τρεις συναπτές δεκαετίες και του βιομηχανικού κράτους που διεξήγαγε τους περισσότερους πολέμους σε παγκόσμια κλίμακα μέσα στην ίδια χρονική περίοδο (με όλα τα παράπλευρα αποτελέσματα που μπορεί να έχουν τα προηγούμενα, για να αναφέρουμε μονάχα δυο από τους παράγοντες που συνέβαλλαν στο να μετατραπούν οι Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής σε κωλοχανείο ή που καθιστούν πλέον αδύνατον να κρύβονται πίσω από εξωτερικούς εχθρούς και οικουμενικά ιδεολογήματα οι εκτρωματικές καταστάσεις του εσωτερικού τους). Εκείνο που προκαλεί περισσότερη εντύπωση είναι η διαπίστωση του πόσο έωλη, ανούσια και κενή περιεχόμενου είναι η ενδό«δυτική» διαμάχη για το αν τα πάει καλύτερα η αμερικανική ή η ευρωπαϊκή πλευρά του Ατλαντικού. Η.Π.Α και Ε.Ε για αυτό που είναι, για ό,τι αξιώνουν και ό,τι πρεσβεύουν σε πλανητική κλίμακα, έχουν αποτύχει παταγωδώς σε σχέση με τον υπόλοιπο πλανήτη, έχουν απογυμνωθεί (μεταξύ τους, στη «δυτική» τους ραγισμένη γυάλα και στην ιδεολογική φούσκά τους, μπορούν να τρώγονται χάριν τοπικών και υπερεθνικών διατλαντικών συσχετισμών και  συμφερόντων).

Αυτό που μπορεί να παρουσιαστεί ως υπερασπιστικό επιχείρημα στα πλαίσια που εξετάζουμε εδώ υπέρ των λεγόμενων δυτικών κρατών, δηλαδή των κρατών του ευρωαμερικανικού χώρου του βόρειου Ατλαντικού, αν εξεταστούν το καθένα κατά μόνας, είναι ο ρυθμός θνητότητας (CoViD-19). Παραδείγματος χάριν, η Κίνα έχει μεγαλύτερο ρυθμό θνητότητας από την Ελλάδα, την Ιταλία και τη Τυνησία (οι οποίες βρίσκονται περίπου στα ίδια επίπεδα) και μικρότερο από την Αίγυπτο. Ωστόσο, πέραν του γεγονότος ότι τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και η Μαλαισία έχουν από τους μικρότερους ρυθμούς θνητότητας στον πλανήτη, πολύ χαμηλότερους από τα αποτελεσματικότερα «δυτικά» κράτη, και ο συγκεκριμένος δείκτης μπορεί να λειτουργήσει μερικώς παραπλανητικά. Διότι είναι διαφορετικό πράγμα ένας ρυθμός θνητότητας πάνω από τον παγκόσμιο μέσο όρο σε μια νεανική κοινωνία με ρυθμούς γονιμότητας άνω των δύο παιδιών (ανά γυναίκα) σε σύγκριση με έναν ρυθμό θνητότητας κάτω από τον παγκόσμιο μέσο όρο σε μια κοινωνία από τις πλέον γερασμένες με ρυθμούς γονιμότητας κάτω των δύο παιδιών. Παρεμπιπτόντως, η Ελλάδα έχει και περισσότερους θανάτους ανά εκατομμύριο ανθρώπους και υψηλότερο ρυθμό θνητότητας (CoViD-19) ενώ και πιο γερασμένη κοινωνία είναι και με μικρότερο ρυθμό γονιμότητας από την Τουρκία. Κατά τα λοιπά, η Ελλάδα έχει κληρονομήσει αυτή την ηλίθια ευρωδυτικιζουσα νοοτροπία, στην επαρχιώτικη ασφαλώς εκδοχή της καρικατούρας, του περιφερειακού δημοδιδάσκαλου που με ύφος πατρονάρει και εισάγει στους κόλπους του πολιτισμού τους... βαρβάρους, δηλαδή τους μη παρηκμασμένους. Όπως λέει και ο λαός, οι γέροι ―και οι παρηκμασμένοι― ξεμωραίνονται ή πιο ποιητικά και ηθικοδιδακτικά, Μωραίνει Κύριος ὅν βούλεται ἀπολέσαι... 

Ολοκληρώνοντας, το πλέον αποτυχημένο κράτος σε αριθμό θανάτων ανά εκατομμύριο ανθρώπους στην ήπειρο της Αμερικής, νότιας και βόρειας, είναι το Περού (1150) με τις Η.Π.Α να το ακολουθούν, ενώ στην αφρικανική ήπειρο είναι η Νότια Αφρική (540+) την οποία ακολουθεί η Τυνησία (420+). Το χειρότερο μουσουλμανικό κράτος είναι το Ιράν (650+) ―που βρίσκεται σε παρεμφερή επίπεδα με την Ολλανδία ενώ η Τυνησία με το Ισραήλ― εφόσον όμως δεν προσμετρηθεί η Βοσνία-Ερζεγοβίνη ως μερικώς μουσουλμανικό κράτος. Αν προσμετρηθεί, τότε η Βοσνία-Ερζεγοβίνη κατέχει τη χειρότερη θέση με περισσότερους από 1250 θανάτους ανά εκατομμύριο ανθρώπους. Δηλαδή το μερικώς μουσουλμανικό κράτος που βρίσκεται στην Ευρώπη είναι περισσότερο αποτυχημένο στο συγκεκριμένο δείκτη τόσο από το χειρότερο κράτος των αφρικανικών ακτών της Μεσογείου όσο και από το αντίστοιχο της Μέσης Ανατολής




V

Στα είκοσι πιο αποτυχημένα κράτη σε πλανητική κλίμακα πρώτο συναντάμε το Βέλγιο με 1700 και πλέον θανάτους ανά εκατομμύριο ανθρώπους, ενώ ακολουθούν Σλοβενία, Βοσνία-Ερζεγοβίνη, Ιταλία, Βόρεια Μακεδονία, Περού, Βουλγαρία, Τσεχία, Ηνωμένο Βασίλειο (1150+), Μαυροβούνιο, Ισπανία, Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής (1050+), Ουγγαρία, Κροατία, Γαλλία (1000+), Μεξικό, Παναμάς, Αρμενία, Αργεντινή, Βραζιλία (με την Ελβετία να ακολουθεί). 




Ορισμένα από τα πλέον επιτυχημένα κράτη είναι η Ταϊβάν με 0.3 θανάτους ανά εκατομμύριο ανθρώπους, το Βιετνάμ (0.4), η Ταϊλάνδη, η Κίνα (4), η Νέα Ζηλανδία (5), η Μαλαισία, η Νότια Κορέα (20), η Ιαπωνία (30) και η Αυστραλία. Προφανώς υπάρχουν αρκετά κράτη που δεν αναφέρω διότι παραδοσιακά έχουν χαμηλή αλληλόδραση με το εξωτερικό περιφερειακό, διεθνές και παγκόσμιο περιβάλλον.

Βλέπουμε πως στο ένα άκρο βρίσκονται κράτη όπως το Βέλγιο, οι Η.Π.Α, το Ηνωμένο Βασίλειο και η Γαλλία, κράτη του Ατλαντικού και της λεγόμενης Δύσης, και στο ακριβώς αντίθετο άκρο η Ταϊβάν, η Κίνα, η Ιαπωνία και η Νότια Κορέα, όλα κράτη της Ασίας του Ειρηνικού, ανεξαρτήτως αν έχουν ανταγωνιστικές μεταξύ τους σχέσεις. 

Το παράδειγμα φαίνεται να επιβεβαιώνει την εκτίμηση που έχω εκφράσει εδώ και χρόνια για την ολοκλήρωση ενός ιστορικού κύκλου του πυρήνα της «Δύσης» (ή της κεντρικής γεωγραφίας του φιλελευθερισμού) και την κατάσταση του πυρήνα, δηλαδή τις Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής, το Ηνωμένο Βασίλειο και τη Γαλλία. Ωστόσο δεν πρέπει να μείνουμε μονάχα σε αυτό.

Αρκετοί ισχυρίζονται πως οι αριθμοί σε ό,τι αφορά την Κίνα είναι ψευδείς ή αλλοιωμένοι. Πέραν του ότι μια τέτοια στάση αποκρύπτει όλα τα παραδείγματα και τα πλαίσια που προηγήθηκαν (φανερώνοντας έναν τρομακτικό υποκειμενισμό ή και μια εθελοτυφλία) αλλά και όσα ακολουθούν, ακόμη και αν δεχτούμε π.χ πως είναι δεκαπλάσιοι οι θάνατοι ανά εκατομμύριο ανθρώπους συγκριτικά με τα επίσημα στοιχεία, δεν αλλάζει η μεγάλη εικόνα και η κύρια αντίθεση, η οποία είναι συνταρακτική και συγκλονιστική: 

Οι επιβεβαιωμένοι θάνατοι ―τόσο σε απόλυτους αριθμούς όσο και ανά εκατομμύριο ανθρώπους― είναι συντριπτικά περισσότεροι στην Αμερική και την Ευρώπη συγκριτικά με την ανατολική και νότιοανατολική Ασία. 

Η αμέσως προηγούμενη διαπίστωση απόκτα μεγαλύτερο βάθος και βάρος αν εξετάσουμε και ορισμένες ακόμη περιπτώσεις-πλαίσια. Πιο συγκεκριμένα έχω επιλέξει πέντε: 

Πρώτον, τις πόλεις και τα μικροκράτη, με χειρότερη περίπτωση τη Γαληνοτάτη Δημοκρατία του Αγίου Μαρίνου (1800+ προφανώς μέσω αναγωγής) με την Ανδόρα και το Λιχτενστάιν να ακολουθούν (1000+). Την καλύτερη θέση κατέχει η Σιγκαπούρη (5) με το Σουλτανάτο του Μπρουνέι (7) να έπεται. Το  Μονακό βρίσκεται ανάμεσα σε αυτά τα δύο άκρα (100) και σε λίγο χειρότερη θέση από το μικρότατο αλλά στρατηγικότατο αφρικανικό κράτος-κατασκεύασμα που αποτελεί κόμβο στρατιωτικών βάσεων, το Τζιμπουτί (60+). 

Δεύτεροντα κράτη αγγλοσαξωνικής καταγωγής που βρίσκονται νοτίως της Ασίας του Ειρηνικού και του Ινδικού, στη λεγόμενη Ωκεανία, δηλαδή τη Νέα Ζηλανδία (5) και την Αυστραλία (35), που τα πήγαν απείρως καλύτερα από το πρωτογενές-καταγωγικό κράτος του Ατλαντικού, στην προκειμένη περίπτωση το Ηνωμένο Βασίλειο, που ξεπερνά τους 1150 θανάτους ανά εκατομμύριο ανθρώπους. 

Σε αυτό το σημείο απαραίτητη είναι μια επισήμανση για τον Καναδά που επιβεβαιώνει και εμβαθύνει μια παρατήρηση που έχω κάνει για την αντιστροφή της σχέσης κέντρου-περιφέρειας στην εποχή και τον κόσμο που αναδύεται. Την αντιστροφή αυτή πλέον δεν την παρατηρούμε μόνο σε ένα επίπεδο (π.χ οικονομικό) αλλά και στο πλαίσιο που εξετάζουμε εδώ, τουλάχιστον μερικώς. Για παράδειγμα, δεν αποτελεί η πρώην αποικία της Ολλανδίας, η Ινδονησία, μόνο μεγαλύτερη οικονομία από το πρώην μητροπολιτικό κέντρο, αλλά έχει και καλύτερα αποτελέσματα από αυτήν στον δείκτη που εξετάζουμε, με την Ολλανδία να μετρά περίπου 700 θανάτους ανά εκατομμύριο ανθρώπους και την Ινδονησία 85 (στα ίδια επίπεδα βρίσκεται το Κατάρ). Το φαινόμενο αυτό δεν παρατηρείται μονάχα στη σχέση των δυτικών με τα εξωδυτικά κράτη αλλά και στη σχέση των δυτικών κρατών μεταξύ τους, με τον Καναδά (430) να τα πηγαίνει καλύτερα τόσο από το Ηνωμένο Βασίλειο (1150+) όσο και από τη Γαλλία (1000+), δηλαδή από τα παλαιά μητροπολιτικά κέντρα. Οι περιπτώσεις της Νέας Ζηλανδίας (5) και της Αυστραλίας (35), που αναφέρθηκαν προηγουμένως, πέραν όλων των άλλων φανερώνουν και τη δύναμη της γεωγραφίας της γειτνίασης και της εγγύτητας, με τα δύο κράτη που βρίσκονται νότια της Ασίας του Ειρηνικού και του Ινδικού, να έχουν καλύτερα αποτελέσματα τόσο από το παλαιό μητροπολιτικό κράτος, το Ηνωμένο Βασίλειο, όσο και από το βορειοαμερικανικό κράτος που βρέχεται από τον Ατλαντικό και τον Ειρηνικό Ωκεανό, τον Καναδά ― η Ολλανδία, επίσης, φαίνεται να επιβεβαιώνει τη δύναμη της γειτνίασης, καθώς λειτουργεί σαν χώρα-όριο μεταξύ Βρετανίας, Γαλλίας και Βελγίου από τη μια μεριά, με πάνω από 1000 θανάτους ανά εκατομμύριο ανθρώπους, και της Γερμανίας από την άλλη, με λιγότερους από 500.

Συνεχίζοντας, βλέπουμε πως ακόμη και αν εξετάσουμε, τρίτον, τα αποτελεσματικότερα κράτη του Ατλαντικού, όπως είναι η Ισλανδία και η Νορβηγία (82), διαπιστώνουμε πως βρίσκονται στα ίδια επίπεδα με κράτη του Ινδικού και του Ειρηνικού, όπως η Ινδονησία και οι Φιλιππίνες (85). Ακόμη και αν κάποιος αμφισβητήσει τα συγκεκριμένα νούμερα έχει αξία είτε να επισημάνει πως μιλάμε για κράτη που είναι κατά πολύ φτωχότερα, πιο νεανικά, περισσότερο πολυπληθή και πυκνοκατοικημένα (σε αυτό το σημείο θα είχε ενδιαφέρον να ανοίξει μια θεματολογία περί αντοχής και ανθεκτικότητας) είτε να αναφερθεί στη Μαλαισία που μετρά λιγότερους από 20 θανάτους ανά εκατομμύριο ανθρώπους. 

Και προκειμένου να εξανεμιστεί κάθε αμφιβολία που μπορεί να προκύψει για την κύρια αντίθεση που παρατηρείται και τη μεγάλη εικόνα που διαμορφώνεται, ακολουθούν δύο ακόμη περιπτώσεις. 

Τέταρτον, τα τρία πιο γερασμένα κράτη του πλανήτη, δηλαδή η Ιαπωνία όπου η (δια)μέση ηλικία υπερβαίνει τα 48 έτη, η Ιταλία όπου αγγίζει τα 48 και η Γερμανία όπου ξεπερνά τα 46.5 έτη. 




Τέλος, πέμπτον, τα δύο ισχυρότερα ―προς το παρόν― νησιωτικά κράτη από οικονομική, στρατιωτική, βιομηχανική και τεχνολογική άποψη, δηλαδή η Ιαπωνία και το Ηνωμένο Βασίλειο. Ανάμεσά τους το χάος.




Οι θάνατοι ανά εκατομμύριο ανθρώπους στην Ιταλία είναι 1250+ στο Ηνωμένο Βασίλειο 1150+ στη Γερμανία 450+ ενώ στην Ιαπωνία μόλις 30.


Έξοδος

Τα παραδείγματα και οι αριθμοί αποτελούν την κορυφή του παγόβουνου. Κάτω από την επιφάνεια βρίσκεται μια πολύ βαθύτερη εξέλιξη που σχετίζεται με την τεκτονική μετακίνηση που λαμβάνει χώρα από τη «Δύση» προς την «Ανατολή», από την Ευρώπη και την Αμερική του Ατλαντικού προς την Ασία του Ειρηνικού και του Ινδικού κ.ο.κ. 

Οι αυτοαποκαλούμενες δυτικές κοινωνίες ήταν κάποτε γνωστές για την διακυβέρνηση, την ορθολογικότητα και την επιστήμή τους (ή το λιγότερο κατασκεύασαν ένα τέτοιο κοσμοείδωλο για την αυτοκατανόηση και αυτοδικαιώσή τους το οποίο εξωτερίκευσαν προς τους υπολοίπους με τους τελευταίους να το αποδέχονται ως αληθές). Όμως τα προηγούμενα έχουν μεταβληθεί σε παχιά λόγια και ιδεολογικό πολτό. Η τελευταία δεκαετία όχι μόνο έριξε τις μάσκες αλλά ταυτόχρονα φανέρωσε, πέρα από κάθε αμφιβολία, πόσο σάπιο έχει καταστεί το βασίλειο της Δανιμαρκίας. Το λεγόμενο δεύτερο κύμα επιβεβαίωσε και εμβάθυνε αυτή την πεποίθηση. Δε χρειάζεται το τρίτο κύμα για να πέσουν ολοκληρωτικά οι μάσκες ― αυτές ουσιαστικά έπεσαν με τον ακατάσχετο «εμβολιοκεντρισμό» και την «εμβολιολογία», δηλαδή με την τρομακτική εξάρτηση των πολιτικών συστημάτων. Ο έλεγχος της πανδημίας δίχως απόλυτη εξάρτηση από το εμβόλιο αποτελεί επίδειξη δύναμης ενώ η απόλυτη εξάρτηση από αυτό αποτελεί απόδειξη αδυναμίας. Όσο πιο αδύναμη είναι μια πολιτεία τόσο πιο εξαρτημένη για τη διαχείριση και τον έλεγχο μιας έκτακτης συνθήκης και για τη συνέχιση της κοινωνικής ζωής είναι από αυτά τα πράγματα. Και στην αδυναμία σαφώς περιλαμβάνεται όχι μόνο το έλλειμμα νομιμοποίησης αλλά επίσης η απώλεια αξιοπιστίας και η αποδυνάμωση της ισχύος της πειθούς καθώς και του αισθήματος εμπιστοσύνης.

Οι κοινωνίες του ευρωαμερικανικού βορειοατλαντικού χώρου δεν ζουν σε ένα ισορροπημένο πνευματικό και ιδεολογικό καθεστώς, περιβάλλον και σύστημα (διαμόρφωσης της κοινής γνώμης και χειραγώγησης του φαντασιακού: κινηματογράφος, ειδήσεις, σειρές, δημοσκοπήσεις, εφημερίδες, τηλεοπτικοί σταθμοί, πολυμέσα κ.λπ). Τούτο δε σημαίνει πως άλλες κοινωνίες ζουν σε ένα τέτοιο περιβάλλον όμως δεν είναι οι άλλες κοινωνίες που διαφυλάσσουν για τον εαυτό τους το ρόλου του δημοδιδάσκαλου και πρωτοδίδαχου της ανθρωπότητας. Αν οι λεγόμενες δυτικές κοινωνίες ζούσαν σε ένα λιγότερο υποκειμενικό περιβάλλον, στο οποίο δεν θα κυριαρχούσαν η αυτοϊκανοποίηση, η εθελοτυφλία, οι ονειροφαντασίες και οι ψευδαισθήσεις, ο αυτοβαυκαλισμός, η αυτοεξαπάτηση και η αυτοπαραμυθίαση τότε, πρώτον, οι κυβερνήσεις των κοινωνιών αυτών θα ήταν υπόλογες για τα επίπεδα θανάτων και, δεύτερον, θα είχαν μεγάλο πρόβλημα να εξηγήσουν ―διατηρώντας παράλληλα κάποια ίχνη νομιμοποίησης― πως είναι δυνατόν κράτη της Ασίας του Ειρηνικού, της νοτιοανατολικής Ασίας και της Ωκεανίας να ξέμπλεξαν με ορισμένα πράγματα από τα τέλη του δευτέρου ή τις αρχές του τρίτου τριμήνου του 2020, ενώ τα «δυτικά» κράτη θα ταλαιπωρούνται σίγουρα μέχρι τα μέσα και τα τέλη του 2021, ίσως ακόμη και πιο μετά

Ο εφησυχασμός και η αλαζονεία που χαρακτηρίζει μεγάλο τμήμα αυτών των κοινωνιών, τόσο σε επίπεδο ελίτ όσο και σε επίπεδο λαού, τους τύφλωσε και δεν τους επέτρεψε να δουν π.χ πως η προηγούμενη πικρή εμπειρία των κρατών της Ασίας με τις επιδημίες (SARS 2002, Mers 2015), συνέβαλλε στην ανθεκτικότητα, την επαγρύπνηση και τη σοβαρότητά τους. Στις κοινωνίες αυτές δεν ξέρω αν υπάρχουν πολλές δημοδιδασκαλίες περί δημοκρατίας ή περί της τεχνολογίας ως μεσσιανικής σωτηρίας, όμως φαντάζει από δύσκολο ως αδιανόητο ένας Κορεάτης ―είτε κατείχε δημόσιο αξίωμα είτε όχι― να είχε χαρακτηρίσει τον Mers «σαουδαραβικό ιό» (η Ν. Κορέα είχε τη σημαντικότερη έξαρση το 2015). 

Οι ιστορικοί του μέλλοντος θα επιδιώξουν να κατασκευάσουν μια ιστοριογραφία και μια ερμηνεία καθορίζοντας ένα σημείο ή μια απαρχή για την επιστροφή της «Ασίας» (η Ασία είναι έννοια-τσουβάλι ενώ η Ευρώπη έννοια-λάστιχο). Θα τους είναι βολικό και εύκολο να επιλέξουν την περίοδο της πανδημίας του SARS-CoV-2 ως τη στιγμή όπου η Ασία «επέστρεψε» (πότε «έφυγε»; τέλος πάντων). Η «επιστροφή» ασφαλώς έχει συμβεί νωρίτερα για όσους δεν έχουν τα μάτιά τους κλειστά και για αυτούς που το βλέμμα τους μπορεί να δει πέρα από τα κοσμικά παραμύθια και τις εκκοσμικευμένες μορφές του «δυτικού» μεσσιανικού ορίζοντα.


.~`~.

Αν θεωρείτε πως ο χρόνος που αφιερώνεται και οι ιδέες που εκφράζονται έχουν αξία, μπορείτε να χρησιμοποιήσετε το κουμπί Donate, προκειμένου να συμβάλλετε στην απρόσκοπτη συνέχιση του εγχειρήματος της Κοσμοϊδιογλωσσίας. Ευχαριστώ.


7 | 1 | 2 μ.Κ (Year ΙΙ AQ) | 2021

2 Ιανουαρίου 2021

Θα μπορέσουμε κάποτε να ξεπεράσουμε το Δεύτερο Νόμο της θερμοδυναμικής;


2 | 1 | 2 μ.Κ (Year ΙΙ AQ) | 2021

Μουσική Συνοδεία


Ο δυϊσμός νόμου-συμβάντος βρίσκεται στον πυρήνα των συγκρούσεων που διαπερνούν την ιστορία των ιδεών στον δυτικό κόσμο, ξεκινώντας από τις προσωκρατικές εικοτολογίες και συνεχίζοντας ως τις μέρες μας, μέσα από την κβαντική μηχανική και τη σχετικότητα. Οι νόμοι συνδέονταν μ' ένα συνεχές ξεδίπλωμα, με τη δυνατότητα κατανόησης, με αιτιοκρατικές προβλέψεις και σε τελική ανάλυση με την ίδια την άρνηση του χρόνου. Τα συμβάντα αντίθετα συνεπάγονται κάποιο στοιχείο αυθαιρεσίας, αφού περιλαμβάνουν ασυνέχειες, πιθανότητες και μη αντιστρεπτή εξέλιξη. Πρέπει να αντιμετωπίσουμε το γεγονός ότι ζούμε σ' ένα δυαδικό σύμπαν, η περιγραφή του οποίου περιλαμβάνει τόσο τους νόμους όσο και τα συμβάντα, τόσο τις βεβαιότητες όσο και τις πιθανότητες. Είναι προφανές ότι τα κρισιμότερης σημασίας συμβάντα πού γνωρίζουμε σχετίζονται με τη γέννηση του σύμπαντός μας και την εμφάνιση της ζωής. 

Θα μπορέσουμε κάποτε να ξεπεράσουμε το Δεύτερο Νόμο της θερμοδυναμικής. Αυτό ακριβώς το ερώτημα θέτει κατ' επανάληψη σ' έναν γιγαντιαίο υπολογιστή ο πολιτισμός, στο Last Question του Asimov. Ο υπολογιστής απαντά: Τα δεδομένα δεν επαρκούν.




Περνούν δισεκατομμύρια χρόνια, άστρα και γαλαξίες πεθαίνουν, ενώ ο υπολογιστής που συνδέεται απευθείας με το χωροχρόνο εξακολουθεί να συλλέγει δεδομένα. Τέλος, δεν υπάρχει πλέον άλλη πληροφορία να συλλεχθεί, δεν «υπάρχει» τίποτα πια· όμως ο υπολογιστής εξακολουθεί να υπολογίζει και ν' ανακαλύπτει συσχετίσεις. Τελικά βρίσκει την απάντηση. Δεν υπάρχει πια κανείς να το μάθει, αλλά ο υπολογιστής γνωρίζει τώρα πώς να υπερβεί τον Δεύτερο Νόμο. 

Και εγένετο φως... 

Για τον Asimov, η εμφάνιση της ζωής ή η γέννηση του σύμπαντος είναι ένα αντι-εντροπικό, αντι-φυσικό συμβάν.

Ilya Prigogine






.~`~.


2 | 1 | 2 μ.Κ (Year ΙΙ AQ) | 2021

1 Ιανουαρίου 2021

29 Δεκεμβρίου 2020

Πεδία μετάβασης και διασύνδεσης: Εύξεινος, Καύκασος, Κασπία.



29 | 12 | 1 μ.Κ (Year Ι AQ) | 2020

Μουσική Συνοδεία

I


Η Τουρκία είναι η μόνη χώρα με ακτές τόσο στον Εύξεινο Πόντο ή Μαύρη Θάλασσα όσο και στην Ανατολική Μεσόγειο, γεγονός που την καθιστά μοναδικό και αποκλειστικό χερσαίο πεδίο μετάβασης και διασύνδεσής τους. Υδάτινο πεδίο μετάβασης από τον Εύξεινο προς τη Μεσόγειο αποτελεί το Αιγαίο, με την Προποντίδα ή Θάλασσα του Μαρμαρά να συνδέει μεταξύ τους τη Μαύρη Θάλασσα με το Αιγαίο Πέλαγος. 


Οι προηγούμενες απολύτως περιγραφικές παρατηρήσεις αποκτούν μεγαλύτερο ενδιαφέρον και εντονότερο χρώμα αν συνυπολογιστούν τα εξής: 

• Πρώτον, ο Εύξεινος Πόντος και η ανατολική λεκάνη της Μεσογείου από υπάρξεως κόσμου ―ήδη από τη μυθική εποχή της Αργοναυτικής εκστρατείας και την ιστορική περίοδο του Τρωικού αλλά και του Πελοποννησιακού πολέμου (Αιγός ποταμοί) καθώς και τις δεκάδες απόπειρες κατάληψης και κατοχής της περιοχής του Μαρμαρά και άλωσης της Κωνσταντινούπολης― είναι δύο θάλασσες που λειτουργούν συμπληρωματικά. 

• Δεύτερον, ο πυρήνας του συστήματος Εύξεινος Πόντος - Ανατολική Μεσόγειος ή το κλειδί για τον έλεγχο της περιοχής είναι η Προποντίδα και τα Στενά.

• Τρίτον, ανάλογη λειτουργία με αυτήν που επιτελεί η χερσόνησος της Μικράς Ασίας ή Ανατολίας ως προς τη διασύνδεση Εύξεινου-Μεσογείου στη στεριά επιτελεί το Αιγαίο στη θάλασσα.

• Τέταρτον, οι ακτές της Βαλκανικής-Ρούμελης και της Ανατολίας-Μικράς Ασίας γύρω από την Προποντίδα ή, διαφορετικά, η ευρωπαϊκή και ασιατική πλευρά των Στενών γύρω από τη Θάλασσα του Μαρμαρά, είναι λειτουργικά ανάλογες με τις ελληνικές και τουρκικές ακτές του Αιγαίου Πελάγους.

• Πέμπτον, η Τουρκία είναι η μόνη χώρα με ακτές τόσο στη Μαύρη Θάλασσα όσο και στο Αιγαίο Πέλαγος μέσω, κυρίως, της ανατολικής Θράκης (τραγικά τα λάθη της Ελλάδας, πριν από έναν αιώνα, με την απομάκρυνση από το ουσιώδες και πρωτεύον: Στενά και Πόλη ― και την εστίαση στο επουσιώδες και δευτερεύον: Παράλια και Σμύρνη) αλλά και μέσω των αιγαιακών ακτών της, δευτερευόντως. Η ευρωπαϊκή Τουρκία ή η ανατολική Θράκη είναι η μοναδική χερσαία ευρωπαϊκή περιοχή που φέρνει σε επαφή Εύξεινο, Προποντίδα και Αιγαίο. Η Θράκη, ως ενιαία γεωγραφική και ιστορική περιοχή, τριχοτομήθηκε για να υπάρχει γεωπολιτικός έλεγχος από εξωπεριφερειακές δυνάμεις προκειμένου οι τελευταίες να παίζουν γεωστρατηγικά, γεωπολιτικά και γεωοικονομικά παίγνια εξαρτήσεως, εκβιασμού και ελέγχου με τοπικά πιόνια-παραρτήματα-κυβερνήσεις. 

Ολοκληρώνοντας και επιστρέφοντας στην αρχή: η Τουρκία, λοιπόν, αποτελεί αποκλειστικό και μοναδικό χερσαίο πεδίο μετάβασης και διασύνδεσης όχι μόνο ανάμεσα στον Εύξεινο Πόντο και τη Μεσόγειο Θάλασσα αλλά και μεταξύ Μαύρης Θάλασσας και Αιγαίου Πελάγους.

II

Ανάλογη λειτουργία με αυτήν της Τουρκίας επιτελεί το Ιράν ως προς τη διασύνδεση Κασπίας-Περσικού. Το Ιράν είναι η μόνη χώρα με ακτές τόσο στην Κασπία Θάλασσα όσο και στον Περσικό Κόλπο (όπως η Τουρκία σε Εύξεινο και Μεσόγειο). 

Η σχέση των δύο κρατών, πριν απ' οτιδήποτε άλλο, συνδέει και φέρνει σε επαφή τον Περσικό με την Κασπία και τον Εύξεινο ― είναι η αναγκαιότητα αυτής της διασύνδεσης, πριν απ' οτιδήποτε άλλο, που ωθεί σε συνεννόηση την Τουρκία, το Ιράν και τη Ρωσσία και έπειτα η απομείωση της αμερικανικής επιρροής και ισχύος στην περιοχή (και όχι ο ισλαμισμός, ο συντηρητισμός ή το κουρδικό. Όλα τα προηγούμενα αποτελούν παράγοντες δευτερεύουσας και τριτεύουσας σημασίας. Το δε κουρδικό αποτελεί εθνοπολιτική έκφραση του γεωοικονομικού άξονα που συνδέει τα πετρέλαια του Καυκάσου και της Κασπίας, διαμέσου της υδάτινης λεκάνης της Μεσοποταμίας, με τις πετρελαϊκές πηγές του Περσικού κόλπου). Αποτελεί μεγάλο σφάλμα για ένα μικρό κράτος του Καυκάσου η επιλογή/προσπάθεια να φυτέψει μια εξωπεριφερειακή δύναμη, όπως οι Ηνωμένες Πολιτείες, μέσα στο τρίγωνο των τριών αυτών περιφερειακών δυνάμεων ― λάθος καταστροφικό που όμως δύσκολα θα παραδεχθούν οι τοπικοί καυκάσιοι οπαδοί και παράγοντες των Η.Π.Α σε Γεωργία και Αρμενία. 


Ασφαλώς οι συνεργατικά ανταγωνιστικές ή συναγωνιστικές σχέσεις άμιλλας και δημιουργίας πεδίων κοινότητας συμφερόντων στο παρόν, μεταξύ Τουρκίας-Ρωσσίας-Ιράν, θέτουν τα θεμέλια για την επιστροφή των παραδοσιακά ανταγωνιστικών μεταξύ τους σχέσεων στο εγγύς μέλλον. Τα τρία αυτά κράτη αλληλοεπιτηρούνται και όσοι νομίζουν πως είναι προς το συμφέρον της Ελλάδας μια καταστροφή του Ιράν σφάλλουν ― η επιρροή και η ισχύ της Τουρκίας επεκτάθηκε, ενισχύθηκε και διαχύθηκε με τις καταστροφές της Γιουγκοσλαβίας, του Ιράκ, της Λιβύης και της Συρίας ― δεν έχει απομείνει άλλο γειτονικό ή συνορεύον κράτος που να έχει τη δυνατότητα εξισορρόπησης της Τουρκίας, όπως πράττει το Ιράν ανά τακτές ιστορικές περιόδους εδώ και περίπου μια χιλιετία.

Η έμμεση τριγωνική σύνδεση Περσικού-Εύξεινου μέσω της Κασπίας (Ιρανό-Τούρκικές σχέσεις) καθιστά παροδικά ανεκτή την ανυπαρξία άμεσης σύνδεσης Εύξεινου-Περσικού (Τούρκο-Αραβικές σχέσεις) μέσω του άξονα που ξεκινά από τις πηγές και καταλήγει στις εκβολές της Μεσοποταμίας με κατεύθυνση βορράς-νότος (επί του συγκεκριμένου άξονα βρίσκεται και το γεωφυσικό, ενεργειακό και γεωοικονομικό υπόβαθρο του κουρδικού, δηλαδή η ισορροπία υδάτων-υδρογονανθράκων). Τέλος, η έμμεση τριγωνική σύνδεση Περσικού-Εύξεινου, όπως φαίνεται στον προηγούμενο χάρτη, περιορίζει τις στρατηγικές ―όχι όμως και τις οικονομικές― απώλειες που προκύπτουν από την επιδείνωση των Τούρκο-Αραβικών σχέσεων. Ανά πάσα στιγμή η κατεύθυνση δύσης-ανατολής μπορεί να κλείσει, δηλαδή οι Τούρκο-Ιρανικές σχέσεις να σκληρύνουν, με την κατεύθυνση βορρά-νότου σταδιακά να ανοίγει, δηλαδή να υπάρξει μερική αποκατάσταση των Τούρκο-Αραβικών σχέσεων. Οι κατευθύνσεις αυτές δεν είναι απαραίτητα και νομοτελειακά εναλλακτικές και αλληλοαποκλειόμενες μεταξύ τους. 

Εύξεινος και Καύκασος αποτελούν οργανικά συνδεδεμένες ―αλλά πολιτικά αποσυνδεδεμένες― αλληλοσυμπληρούμενες γεωστρατηγικά και γεωοικονομικά περιοχές, τόσο μεταξύ τους όσο και με την Ανατολική Μεσόγειο και τη Μέση Ανατολή.

III

Η σχέση Τουρκίας-Αζερμπαϊτζάν έχει εξαιρετική σημασία και μεγάλη βαρύτητα τόσο σε περιφερειακό όσο και σε διηπειρωτικό επίπεδο. 

Σε περιφερειακό επίπεδο οι Τούρκο-Αζέρικες σχέσεις αποτελούν εθνοπολιτική έκφραση της ανάγκης χερσαίας διασύνδεσης, πρώτον, της Κασπίας με τον Εύξεινο μέσω του Καυκάσου στην κατεύθυνση ανατολής-δύσης και, δεύτερον, της Κασπίας με τη Μεσόγειο μέσω του άξονα Αζερμπαϊτζάν-Τουρκία-Συρία-Ισραήλ από κρατική σκοπιά ή του αγωγού Baku-Tbilisi-Ceyhan από ενεργειακή. 


Μια παράπλευρη επισήμανση είναι πως το Αζερμπαϊτζάν το Ισραήλ και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα σχηματίζουν ένα τρίγωνο που περιβάλλει τη Μεσοποταμία, τα όρη Ζάγκρος και τον Περσικό Κόλπο, με εμφανή στόχευση το Ιράν. 


Σε διηπειρωτικό επίπεδο οι σχέσεις Τουρκίας-Αζερμπαϊτζάν αποτελούν τοπικό σκαλοπάτι πραγμάτωσης της στρατηγικής αναγκαιότητας διασύνδεσης της Ανατολικής Ευρώπης με την Κεντρική Ασία μέσω του Καυκάσου, ο οποίος συνδέει εδαφικά τον Εύξεινο με την Κασπία (ο παντουρκισμός παλαιότερα λειτούργησε ως ιδεολογική επικάλυψη σε επίπεδο ταυτότητας παρεμφερούς επιδίωξης).  Η συγκεκριμένη διασύνδεση  Ανατολική Ευρώπη-Εύξεινος-Καύκασος-Κασπία-Κεντρική Ασία μπορεί να εξυπηρετήσει, υπό προϋποθέσεις, τόσο μια αυτόνομη στρατηγική ευρασιατικού ανοίγματος της Ευρωπαϊκής Ένωσης όσο και μια αμερικανική πολιτική είτε ατλαντικής διείσδυσης είτε μπλοκαρίσματος εις βάρος της Ρωσσίας και της Κίνας.

Χώρες όπως η Ουγγαρία στην κεντρική και η Ουκρανία στην ανατολική Ευρώπη από τη μια μεριά, το Τουρκμενιστάν το Ουζμπεκιστάν και το Καζακστάν στην κεντρική Ασία από την άλλη, έρχονται σε επαφή μέσω του Καυκάσου ―του Αζερμπαϊτζάν και της Γεωργίας― με επίκεντρο την Τουρκία.


Πάντως μακροϊστορικά και από πλευράς γεωφυσικών σχέσεων αποτελεί πιο φυσιολογική συνθήκη το Αζερμπαϊτζάν να βρίσκεται στη σφαίρα επιρροής του Ιράν ή να αποτελεί οργανικό τμήμα και επαρχία του ―τουλάχιστον λειτουργικά αν όχι πολιτικά― παρά να εντάσσεται σε πεδία επιρροής της Τουρκίας ή της Ρωσσίας.

IV

Οι αγωγοί South Caucasus, Trans-Anatolian (TANAP) και Trans Adriatic (TAP), και ευρύτερα στο σύνολό του ο λεγόμενος Southern Gas Corridor ―που αποτελεί μια πρωτοβουλία ή τελεί υπό την αιγίδα της Ευρωπαϊκής Επιτροπής―, δεν αποτελούν τίποτε περισσότερο από την ενεργειακή έκφραση της διασύνδεσης της Κασπίας με την Αδριατική και της κεντρικής Ασίας με την ανατολική και νότια Ευρώπη, ακριβώς όπως ο αγωγός Baku–Tbilisi–Ceyhan αποτελεί την ενεργειακή έκφραση διασύνδεσης της Κασπίας Θάλασσας με την Ανατολική Μεσόγειο και ο μικρότερος Baku–Supsa της Κασπίας με τον Εύξεινο.


Ο αγωγός Trans Adriatic Pipeline (TAP) είναι μια ενεργειακή Εγνατία Οδός και μαζί με την οδική αποτελούν την ανασύσταση και επανεύρεση με σύγχρονα μέσα και νέες μεθόδους μιας δισχιλιετούς οδού: της ρωμαϊκής Via Egnatia.


Η ουσία των πραγμάτων δε βρίσκεται στους αγωγούς (αν δεν είναι οι αγωγοί θα είναι τα φορτηγά, τα πλοία ή τα τρένα) παρά στην ανασύσταση παλαιότατων δικτύων και στη λειτουργική επανασύνδεση γεωϊστορικών περιοχών (που πολυδιασπάστηκαν με την οικοδόμηση, τις τοπικές συγκρούσεις και τις ασυμβατότητες συμφερόντων των εθνικών κρατών). Η ουσία βρίσκεται στη λειτουργική επαναφορά και αναβίωση ―με σύγχρονα μέσα, νέες μεθόδους και διαφοροποιημένες μορφές― παλαιότατων δικτύων και γεωϊστορικών χώρων, και στην αποκατάσταση γεωφυσικών σχέσεων. 




Εθνοκεντρικό Παράρτημα
Greece wants to be a part of the reality constructed by the United States and the European powers after their victories in World War II and, this time with Germany among them, in the Cold War. This is the actual essence of what we officially call “Greece’s European and Euro-Atlantic integration.” We Greeks want this because we see fully joining that system as the best option for ensuring our security and prosperity.

Πως σας φαίνεται η προηγούμενη δήλωση; Ανεξάρτητα με την ενδεχόμενη συμφωνία ή διαφωνία με το περιεχόμενό της, η δήλωση αυτή δεν παραξενεύει τον Έλληνα πολίτη, καθώς του φαντάζει κοινότοπη, αυτονόητη ή χιλιοειπωμένη. Τώρα όπου Greece και Greeks αλλάξτε τον εθνικό προσδιορισμό και διαβάστε Georgia και Georgians και θα έχετε το πρωτότυπο απόσπασμα. Η Ελλάδα είναι πολύ πλουσιότερη και ισχυρότερη από τη Γεωργία σαν χώρα και είναι τοποθετημένη σε ευνοϊκότερη γεωγραφία. Βλέπουμε όμως πως από πλευράς κυρίαρχης νοοτροπίας και ιδεολογίας δεν διαφέρει καθόλου (άλλωστε όλοι οι τοπικοί αντιπρόσωποι «ανεξαρτήτως φύλου, ηλικίας, θρησκείας, εθνικής καταγωγής ή σεξουαλικού προσανατολισμού» τα ίδια λένε πάνω-κάτω σε ολόκληρο τον πλανήτη). Ίσως όμως δε θα έπρεπε να υποτιμάμε τους Γεωργιανούς ισχυριζόμενοι πως έχουμε κοινή νοοτροπία για τον εξής λόγο: το συγκεκριμένο μέρος της δήλωσης συμβαδίζει με την κυρίαρχη ελλαδική ιδεολογία όμως αν διαβαστεί στο σύνολό του το απόσπασμα, αντιλαμβάνεται κανείς πως είναι σχεδόν αδύνατον να βρεθεί ανάλογη προσέγγιση στην ελλαδική διαδικτυακή, μηντιακή, δημοσιογραφική, πολιτική και διεθνολογική χωματερή:

An essential characteristic of a great power is its effort to construct a reality, a certain kind of order, with the said power at its center. The geographic scale of such an order may include only one region, as was the case with, for instance, Austria-Hungary; or it may include the entire planet as was the case with the British Empire and still is with the United States. But whatever the scale, the defining component of such a power’s behavior is an endeavor to organize a certain part of the world along its chosen lines.

In order to truly understand Turkish foreign policy, Georgians need to appreciate the cardinal difference between the worldview of modern Georgia and that of modern Turkey: Georgia wants to be a part of the reality constructed by the United States and the European powers after their victories in World War II and, this time with Germany among them, in the Cold War. This is the actual essence of what we officially call “Georgia’s European and Euro-Atlantic integration.” We Georgians want this because we see fully joining that system as the best option for ensuring our securityand prosperity.

There was a time when Turkey also was content to only be a part of that reality. Such a state of affairs is now in the past and it is not likely to come back anytime soon. Modern Turkey does not want to be just a part of someone else’s reality. Instead, it wants to construct a reality of its own and to be its core.
How Turkey Exercises its New Grand Strategy: An Outline
David Batashvili

Αυτή είναι η διαφορά μεταξύ ενός παθητικού αντικειμένου που καταντά εξάρτημα της ιστορίας των άλλων και ενός ενεργητικού ιστορικού και πολιτικού υποκειμένου που επιδιώκει να δημιουργήσει και να διαμορφώσει τη δική του ιστορία και γεωγραφία. Αυτή είναι, σε τελική ανάλυση, η διαφορά ανάμεσα στην Ελλάδα και την Τουρκία.

~

Το κείμενο ασχολείται κυρίως με τον άξονα Εύξεινος-Καύκασος και λιγότερο με τον άξονα Ανατολική Μεσόγειος-Μέση Ανατολή (υπάρχει και ένας ακόμη άξονας Βαλτική-Εύξεινος). Και οι δύο παγκόσμιοι πόλεμοι, στο ευρωπαϊκό τους θέατρο, κινούνται προς αυτούς τους άξονες με κατεύθυνση από τη δύση προς την ανατολή: μα τι έψαχναν οι πλούσιοι, οι εκσυγχρονισμένοι, οι ανεπτυγμένοι, οι προοδευμένοι, οι αστικοποιημένοι και οι εκβιομηχανισμένοι στη φτώχεια, την υπανάπτυξη και την καθυστέρηση;... Τα τελευταία οκτώ χρόνια δημοσίευσα δεκάδες κείμενα υπό την ετικέτα Νέο Ανατολικό Ζήτημα. Τώρα που το ανακάλυψαν ή/και το θυμήθηκαν οι πολιτικοί μας ταγοί ίσως επαναφέρω ορισμένα από αυτά ή γράψω μια μεγάλη σύνθεση-ανάλυση για το Νέο Ανατολικό Ζήτημα. Αν και η αρχή έχει ήδη γίνει, σε ένα ευρύτερο πλαίσιο, με τις Δεκαπέντε θέσεις για τους παγκόσμιους πολέμους ― μέρος α΄.


.~`~.

Αν θεωρείτε πως ο χρόνος που αφιερώνεται και οι ιδέες που εκφράζονται έχουν αξία, μπορείτε να χρησιμοποιήσετε το κουμπί Donate, προκειμένου να συμβάλλετε στην απρόσκοπτη συνέχιση του εγχειρήματος της Κοσμοϊδιογλωσσίας. Ευχαριστώ.


29 | 12 | 1 μ.Κ (Year Ι AQ) | 2020