Η ιδέα του Πλάτωνα και το πράγμα καθ' αυτό του Καντ.

17 | 8 | 3 μ.Κ ~ Year ΙΙΙ AQ | 2022

Μουσική Συνοδεία

...διαπιστώνουμε ότι το πράγμα καθ' αυτό του Καντ και η ιδέα του Πλάτωνα (το μοναδικό γι' αυτόν όντως ον), τα δύο μεγάλα αυτά σκοτεινά παράδοξα των δύο μέγιστων φιλοσόφων της Εσπερίας, μπορεί να μην ταυτίζονται, όμως συγγενεύουν μολαταύτα πολύ μεταξύ τους και δεν διαφέρουν παρά ως προς έναν και μόνο προσδιορισμό. Αμφότερα τα μεγάλα αυτά παράδοξα αποτελούν πράγματι το καθένα το άριστο υπόμνημα του άλλου, καθώς μοιάζουν με δύο εντελώς διαφορετικές διαδρομές που οδηγούν στον ίδιο προορισμό. Τούτο μπορεί να καταστεί σαφές με τα εξής ολίγα: 

Εκείνο που λέει ο Καντ είναι, ως προς τα ουσιώδη, το ακόλουθο:

Ο χρόνος, ο χώρος και η αιτιότητα δεν είναι προσδιορισμοί του πράγματος καθ' αυτό, αλλά προσιδιάζουν μόνο στην εμφάνισή του, καθώς δεν είναι τίποτε άλλο παρά μορφές που διέπουν την γνώση μας. Καθότι δε κάθε πολλαπλότητα, καθώς και η γένεση και ο αφανισμός των όντων είναι δυνατά χάρη και μόνο στον χρόνο, τον χώρο και την αιτιότητα, έπεται ότι κι αυτά επίσης ανήκουν μόνο στο φαινόμενο κι επουδενί στο πράγμα καθ' αυτό· κατά συνέπεια, οι νόμοι εκείνων δεν μπορούν να εφαρμοσθούν σε τούτο. Τα λεχθέντα ισχύουν ακόμα και για το δικό μας Εγώ, το οποίο και δεν γιγνώσκουμε παρά μόνον ως φαινόμενο και όχι όπως ενδέχεται να είναι καθ' αυτό.

Τούτο είναι, όσον αφορά το υπό θεώρηση σημαντικό ζήτημα, το νόημα και το περιεχόμενο της διδασκαλίας του Καντ.

Ο δε Πλάτων τώρα λέει:

Τα πράγματα αυτού του κόσμου, τα αντιληπτά από τις αισθήσεις μας, δεν έχουν απολύτως κανένα αληθές Είναι, είναι αεί γιγνόμενα και ουδέποτε όντα, δεν έχουν παρά σχετικό απλώς Είναι και δεν υπάρχουν στο σύνολό τους παρά μόνο στο πλαίσιο της μεταξύ τους σχέσης και χάρη σ' αυτήν· ολόκληρη άρα την ύπαρξή τους μπορεί κανείς να την ονομάσει κάλλιστα και "μη-Είναι". Δεν αποτελούν επομένως ούτε και αντικείμενα πραγματικής γνώσης (επιστήμης), καθότι τέτοια γνώση δεν είναι δυνατή παρά μόνον αναφορικά με τα όσα υπάρχουν καθ' αυτά και αυτοτελώς και πάντοτε με τον ίδιο τρόπο· εκείνα, αντιθέτως, δεν είναι τίποτε άλλο παρά το αντικείμενο δόξας βασιζόμενης στην αίσθηση (δόξα μετ' αισθήσεως αλόγου).

Όσο τώρα είμαστε δέσμιοι της κατ' αίσθησιν αντίληψης αυτών, μοιάζουμε με ανθρώπους που βρίσκονται μέσα σ' ένα ζοφερό σπήλαιο και είναι τόσο σφιχτά δεμένοι ώστε να μην μπορούν να στρέψουν ούτε το κεφάλι τους, οι οποίοι έτσι δεν θα βλέπουν τίποτε άλλο πέρα από τις σκιές πραγματικών αντικειμένων τις σχηματιζόμενες στον τοίχο απέναντί τους από το φως μιας φωτιάς πίσω τους (αντικειμένων μεταφερόμενων πέρα δώθε ανάμεσα στους ίδιους και την φωτιά) και οι οποίοι δεν θα μπορούν μάλιστα να δουν ούτε ο ένας τον άλλον, ούτε καν τον ίδιο τους τον εαυτό· το μοναδικό που θα βλέπουν θα είναι οι σκιές στον τοίχο εκείνο, η δε σοφία τους θα περιορίζεται στο να προβλέπουν εκ πείρας την σειρά με την οποία εμφανίζονται οι εν λόγω σκιές. 

Το μοναδικό αντιθέτως που μπορεί εδώ να ονομάζεται "πραγματικά ον" (όντως ον), καθότι αεί ον, ουδέποτε γιγνόμενο και αφανιζόμενο, είναι τα πραγματικά αρχέτυπα των σκιών εκείνων, οι αιώνιες ιδέες, οι πρωταρχικές μορφές όλων των πραγμάτων. Αυτές δεν παρουσιάζουν καμία πολλαπλότητα, καθότι η καθεμιά τους δεν είναι κατά την ουσία της παρά μια και μόνο, όντας η ίδια το αρχέτυπο εκείνο είδωλα ή σκιές του οποίου είναι όλα τα επιμέρους, εφήμερα πράγματα του ίδιου μ' αυτήν ονόματος και είδους. Δεν υπόκεινται επίσης διόλου στην γένεση και τον αφανισμό, καθώς είναι αληθώς όντα, ουδέποτε γιγνόμενα και αφανιζόμενα, όπως είναι τα εφήμερα και αφανιζόμενα είδωλά τους (αμφότεροι δε οι αρνητικοί αυτοί καθορισμοί εμπεριέχουν κατ' ανάγκη την προϋπόθεση ότι ο χρόνος, ο χώρος και η αιτιότητα δεν έχουν καμία σημασία και ισχύ γι' αυτές και ότι άρα οι ίδιες δεν υπάρχουν εντός αυτών). Γι' αυτές και μόνο υπάρχει αυθεντική γνώση, καθώς αντικείμενο μιας τέτοιας δεν μπορεί να είναι παρά μόνο το αεί και το από πάσης απόψεως (ήτοι καθ' αυτό) ον, όχι εκείνο που ναι μεν είναι, όμως συγχρόνως επίσης δεν είναι, ανάλογα με το πως κανείς το θεωρεί.

Αυτή είναι η διδασκαλία του Πλάτωνα.

Είναι προφανές και δεν χρήζει περαιτέρω απόδειξης ότι το βαθύτερο νόημα των δύο θεωριών είναι ακριβώς το ίδιο: Αμφότερες αποφαίνονται ότι ο ορατός κόσμος δεν συνιστά παρά το φαινόμενο, το οποίο, είναι καθ' αυτό μηδαμινό, διαθέτει δε σημασία και αντλεί πραγματικότητα αποκλειστικά και μόνον από εκείνο του οποίου αποτελεί έκφραση (από το πράγμα καθ' αυτό για τον έναν φιλόσοφο, από την ιδέα για τον άλλον), με όλες τις μορφές του φαινομένου, ακόμα και τις πλέον καθολικές και ουσιώδεις, να είναι, σύμφωνα με τις δύο θεωρίες, παντελώς ξένες στο ίδιο το αληθώς ον. Ο Καντ, προκειμένου να άρει τις μορφές αυτές, τις εξέφρασε άμεσα τις ίδιες με αφηρημένους όρους και αποστέρησε ευθέως το πράγμα καθ' αυτό από τον χρόνο, τον χώρο και την αιτιότητα, καθότι πρόκειται για απλές μορφές του φαινομένου. Ο Πλάτωνας, από την άλλη πλευρά, δεν έφτασε έως την ύψιστη διατύπωση, αποστέρησε δηλαδή τις ιδέες του από τις εν λόγω μορφές μόνον έμμεσα, αφαιρώντας από τις μεν εκείνο που είναι δυνατόν χάρη και μόνο στις δε, τουτέστιν την πολλαπλότητα των ομοειδών, την γένεση και τον αφανισμό.

Θέλω ωστόσο, αν και εκ του περισσού, την παράδοξη και σημαντική αυτή συμφωνία να την καταστήσω παραστατική και μ' ένα επίσης παράδειγμα. Έστω ότι έχουμε μπροστά μας ένα ζώο, σε πλήρη δράση.

Ο Πλάτων θα έλεγε: «Το ζώο αυτό δεν έχει ύπαρξη αληθή, αλλά μόνο φαινομενική, αέναο γίγνεσθαι, ύπαρξη σχετική... Αληθώς ον είναι αποκλειστικά και μόνον η απεικονιζόμενη στο ζώο τούτο ιδέα ή το ζώο αυτό καθ' αυτό (αυτό το θηρίον), το οποίο δεν εξαρτάται από τίποτα, υπάρχει απεναντίας καθ' αυτό και αυτοτελώς, χωρίς αρχή και τέλος, πάντοτε κατά τον ίδιο τρόπο. Στο μέτρο δε που αναγνωρίζουμε στο ζώο αυτό την ιδέα του, είναι εντελώς αδιάφορο και άνευ σημασίας το αν έχουμε μπροστά μας αυτό το συγκεκριμένο ζώο ή τον προγονό του που ζούσε πριν από χίλια χρόνια, επίσης το αν αυτό βρίσκεται εδώ ή σε μια ξένη χώρα, το αν παρουσιάζεται με τον έναν ή τον άλλον τρόπο, στην μια ή στην άλλη στάση, ενεργώντας έτσι ή αλλιώς, τέλος το αν είναι η τάδε ή δείνα ατομική οντότητα του είδους. Όλα τούτα είναι μηδενικής σημασίας και αφορούν αποκλειστικά το φαινόμενο. Η ιδέα του ζώου και μόνο διαθέτει αληθές Είναι και συνιστά αντικείμενο πραγματικής γνώσης». Αυτά θα έλεγε ο Πλάτων.

Ο Καντ θα έλεγε περίπου τα ακόλουθα: «το ζώο αυτό είναι ένα φαινόμενο μέσα στον χρόνο, τον χώρο και την αιτιότητα, τα οποία αυτά άπαντα αποτελούν τους ενυπάρχοντες στην γνωστική μας δυνατότητα απριόρι όρους της δυνατότητας της εμπειρίας και όχι προσδιορισμούς του πράγματος καθ' αυτό. Ως εκ τούτου, το ζώο αυτό, όπως εμείς το αντιλαμβανόμαστε στον ορισμένο αυτό χρόνο και τον δεδομένο αυτόν τόπο ως μια, στο πλαίσιο της εμπειρίας (ήτοι βάσει της αλυσίδας αιτίων και αιτιατών), γενόμενη και επίσης κατ' ανάγκη εφήμερη ατομική οντότητα, δεν είναι πράγμα καθ' αυτό, αλλά φαινόμενο, το οποίο δεν έχει εγκυρότητα παρά μόνο σε σχέση με τη γνώση μας. Προκειμένου να αποκτήσουμε γνώση του ως προς το τι ενδεχομένως είναι καθ' αυτό, ανεξάρτητα συνεπώς από όλους τους προσδιορισμούς που εμπεριέχονται στον χρόνο, τον χώρο και την αιτιότητα, απαιτείται ένας τρόπος γνώσης διαφορετικός από τον μοναδικό δυνατό σ' εμάς, ήτοι δια των αισθήσεων και της διάνοιας».

Για να φέρουμε τον τρόπο με τον οποίον το εκφράζει ο Καντ ακόμα πιο κοντά σ' εκείνον του Πλάτωνα, θα μπορούσαμε  να πούμε επίσης το εξής: Ο χρόνος, ο χώρος και η αιτιότητα είναι η δομή εκείνη του νου μας δυνάμει της οποίας η, στην πραγματικότητα, μια και μοναδική υπαρκτή ουσία του κάθε είδους μας παρουσιάζεται ως πολλαπλότητα όντων ομοειδών, τα οποία γεννώνται και αφανίζονται διαρκώς εκ νέου, διαδεχόμενα το ένα το άλλο ατέρμονα. Η σύλληψη των πραγμάτων μέσω της εν λόγω δομής και σύμφωνα μ' αυτήν είναι η εμμενής· εκείνη αντιθέτως που συνειδητοποιεί το πως έχει το όλο αυτό ζήτημα είναι η υπερβατολογική. Αυτή την πορίζεται κανείς αφηρημένα με την Κριτική του καθαρού Λόγου...

Εάν είχαν ποτέ όντως συλλάβει και κατανοήσει την διδασκαλία του Καντ, καθώς επίσης έκτοτε και τον Πλάτωνα, εάν το βαθύτερο νόημα και περιεχόμενο των όσων διδάσκουν οι δύο μεγάλοι διδάσκαλοι το είχαν αναλογισθεί πιστά και σοβαρά, αντί να εκτοξεύουν προς πάσα κατεύθυνση του τεχνικούς όρους του ενός και να παρωδούν το ύφος του άλλου, θα είχαν αναπόφευκτα προ πολλού κατορθώσει να διαπιστώσουν το πόσο πολύ οι δύο μεγάλοι αυτοί σοφοί συμφωνούν μεταξύ τους και το ότι το αμιγές νόημα, ο στόχος αμφότερων των θεωριών μεταξύ τους είναι εντελώς ίδιος. Τότε, όχι μόνο δεν θα συνέκριναν διαρκώς τον Πλάτωνα με τον Λάιμπνιτς, ο οποίος ουδόλως διαπνέεται από το πλατωνικό πνεύμα, ή μάλιστα και μ' έναν εν ζωή ακόμη γνωστό κύριο [εννοεί τον Φ.Χ. Γιακόμπι]... αλλά και θα είχαν όλως προχωρήσει πολύ περισσότερο απ' ό,τι όντως έχουν - ή μάλλον, δεν θα είχαν οπισθοχωρήσει τόσο επονείδιστα πολύ όπως έχει συμβεί τα τελευταία σαράντα χρόνια και δεν θα επέτρεπαν να τους σέρνει από την μύτη σήμερα ο τάδε αύριο ο δείνα αερολόγος, ο δε 19ος αιώνας στην Γερμανία, ο οποίος προμηνυόταν τόσο σημαντικός, δεν θα είχε εγκαινιασθεί με φιλοοσοφικές φαρσοκωμωδίες σαν αυτές που διοργανώθηκαν πάνω στον τάφο του Καντ [πολεμική εναντίον, πρώτα και κύρια, του Χέγκελ και δευτερευόντως των Φίχτε και Σέλλινγκ, δηλαδή κατά των κύριων εκπροσώπων του Γερμανικού ιδεαλισμού]...

Τόσο όμως περιορισμένο είναι το πραγματικό κοινό των γνήσιων φιλοσόφων ώστε οι αιώνες είναι φειδωλοί ακόμα και με μαθητές που να διαθέτουν κατανόηση...

Ακολουθώντας και εξετάζοντας [απλώς] τις διατυπώσεις -διατυπώσεις όπως «παραστάσεις απριόρι, μορφές της εποπτείας και της νόησης συνειδητές ανεξάρτητα από την εμπειρία, πρωταρχικές έννοιες της καθαρής διάνοιας» κ.τ.λ-, έθεσαν τώρα το ερώτημα αν οι ιδέες του Πλάτωνα, οι οποίες, κατά τον ίδιον, είναι επίσης έννοιες πρωταρχικές, επιπλέον δε και αναμνήσεις μιας εποπτείας των αληθώς όντων πρότερης της ζωής, είναι περίπου το ίδιο με τις καντιανές μορφές της εποπτείας και της νόησης, τις ενυπάρχουσες στη συνείδηση μας απριόρι. Τις δύο αυτές εντελώς ετερογενείς θεωρίες, την καντιανή των μορφών, οι οποίες περιορίζουν τη γνώση του ατομικού ανθρώπου στα φαινόμενα, και την πλατωνική των ιδεών, των οποίων η γνώση σημαίνει ακριβώς την ρητή άρνηση των μορφών αυτών - τις δύο αντιδιαμετρικά αντίθετες αυτές θεωρίες, επειδή μοιάζουν λίγο ως προς τις διατυπώσεις τους τις συνέκριναν μετά προσοχής, συνδιασκεπτόμενοι και αντιπαρατιθέμενοι μεταξύ τους για το κατά πόσο ταυτίζονται, κατέληξαν δε εν τέλει στην διατύπωση ότι όντως δεν ταυτίζονται και [από αυτό] εξήγαγαν το συμπέρασμα ότι η πλατωνική θεωρία των ιδεών και η καντιανή κριτική του Λόγου δεν συμφωνούν μεταξύ τους...

Η πλατωνική ιδέα αποτελεί κατ' ανάγκη αντικείμενο, κάτι το γιγνωσκόμενο, μια παράσταση, για δε τον λόγο αυτόν, και για κανέναν όμως άλλον, είναι διάφορη του πράγματος καθ' αυτό. Έχει απεκδυθεί όλες τις δευτερεύουσες μόνο μορφές του φαινομένου [δεν υπόκειται δηλαδή στον χρόνο, τον χώρο και την αιτιότητα], ή μάλλον δεν έχει ακόμα υπαχθεί σε αυτές· ωστόσο, την πρώτη και καθολική μορφή, εκείνη της παράστασης εν γένει, του αντικειμένου για ένα υποκείμενο, την διατηρεί.

Arthur Schopenhauer

Ο Κόσμος ως Βούληση και Παράσταση

Βιβλία Γ' και Δ'

Εκδ. Ροες

Διαβάστε περισσότερα Σπουδαία Αποσπάσματα από τον Πλάτωνα, τον Καντ και τον Σοπενχάουερ, και από άλλα πρόσωπα όπως: ο Αριστοτέλης, ο Βίτγκενσταϊν, ο Πριγκόζιν, ο Φεγεράμπεντ, ο Τολστόι, ο Χομπς, ο Νίτσε, ο Σπένγκλερ, η Άννα Κομνηνή, καθώς και από Κινηματογραφικές επιλογές του 21ου αιώνα. 

.~`~.

Αν θεωρείτε πως ο χρόνος που αφιερώνεται και οι ιδέες που εκφράζονται έχουν αξία, μπορείτε να χρησιμοποιήσετε το κουμπί Donate, προκειμένου να συμβάλλετε στην απρόσκοπτη συνέχιση του εγχειρήματος της Κοσμοϊδιογλωσσίας. Ευχαριστώ.

17 | 8 | 3 μ.Κ ~ Year ΙΙΙ AQ | 2022

Read More

~ Υπάρχει μόνο μια σταθερά, αμετάβλητη, συμπαντική αλήθεια. Η αιτιότητα. - Όλα ξεκινάνε με την επιλογή.

19 | 12 | 2 μ.Κ (Year ΙΙ AQ) | 2021

Μουσική Συνοδεία

Υπό μια έννοια, τυχερή ήταν η γενιά που είχε την ευκαιρία να αποκτήσει την πρώτη της επαφή με τον κόσμο του Matrix στον κινηματογράφο, δίχως καμία πρότερη εμπειρία και γνώση του συγκεκριμένου κόσμου. 

Καθόλου τυχαίο πως γίνεται προσπάθεια επανεκκίνησης του franchise 22 χρόνια μετά από την κυκλοφορία του πρώτου μέρους, δηλαδή εντός του χρονικού διαστήματος μιας γενιάς. Παρόμοια πράγματα ισχύουν και για το ελαφρώς διασκευασμένο τραγούδι του trailer (το οποίο υπάρχει ως προτεινόμενη μουσική συνοδεία, μαζί με το πλέον ταυτισμένο με το Matrix μουσικό ορχηστρικό κομμάτι: Clubbed to Death του Rob Dougan), το περίφημο White Rabbit από την Grace Slick που έγινε γνωστό μέσω των Jefferson Airplane, όχι όμως στο χρονικό πλαίσιο της μιας αλλά των δύο γενεών, 54 έτη μετά από την κυκλοφορία του ― αυτό είναι ουσιαστικά το ζήτημα που είχα θίξει στο κείμενο με τίτλο Εισαγωγή στο ζήτημα των γενεών, έχοντας υποσχεθεί μια ακόμα δημοσίευση που θα εξέταζε το συγκεκριμένο θέμα μέσα από τη σκοπιά της μαζικής κουλτούρας (κυρίως της μουσικής, δευτερευόντως του κινηματογράφου κ.λπ), για την οποία μέχρι στιγμής δεν βρέθηκε ο χρόνος. Αναφέρομαι στο ζήτημα της συνειδητής στην προκειμένη περίπτωση, αλλά και της ασυνείδητης σε άλλες περιπτώσεις, οριοθέτησης, παραλαβής και παράδοσης μεταξύ γενεών, από τους προηγούμενους στους επόμενους, στη μικρότερη χρονικά κλίμακα, δηλαδή εντός δύο ή το πολύ τριών γενεών, και πέραν των βιολογικών δεσμών, δηλαδή της οικογένειας. 

Βέβαια από τότε (1999) μέχρι σήμερα (2021) ο λόγος περί τεχνητής νοημοσύνης έχει γίνει κοινός τόπος, ενώ η πραγματικότητα ως προσομοίωση είναι μια από τις κύριες μεταφυσικές ιδέες που κυριαρχούν και προωθούνται με διάφορους τρόπους. 

Στο Matrix μπορεί να βρει κανείς στοιχεία που υπάρχουν σε έργα του Πλάτωνα, του Σοπενχάουερ και του Μπωντριγιάρ. Το κύριο έργο του μεσαίου είναι ο Κόσμος ως (Βούληση και) Παράσταση. Σήμερα, μιλάνε για την πραγματικότητα ως προσομοίωση. Ο Σοπενχάουερ πιθανότατα να αντιδρούσε, με ένα δηλητηριώδες ύφος, ως εξής: Ωραία, παρουσιάζετε αυτά που έγραφα εγώ διακόσια χρόνια πριν, παραλλαγμένα και ακατέργαστα χρησιμοποιώντας επιστημονικοφανίζουσες τεχνοκεντρικές έννοιες κενές περιεχομένου και ουσίας. Από το τίποτα, κάτι είναι και αυτό! ― άλλωστε, το δήλωνε ήδη στον πρόλογο της δεύτερης έκδοσης του κύριου έργού του «Ούτε στους συγχρόνους μου ούτε στους συμπατριώτες μου, αλλά στην ανθρωπότητα παραδίδω το ολοκληρωμένο τώρα πλέον έργο μου, ευελπιστώντας ότι θα έχει γι' αυτήν αξία, έστω και αν η αξία του αναγνωριστεί καθυστερημένα, όπως άλλωστε είναι το πεπρωμένο του καλού πράγματος κάθε είδους... η μέθοδος της συστηματικής αγνόησης και αποσιώπησης μπορεί να αντέξει για αρκετό ακόμη καιρό». Ωστόσο, αφού τέλειωνε με τις κριτικές και τα παραπονά του, ο Σοπενχάουερ εάν ζούσε θα ρωτούσε: Ναι, αλλά τι υπάρχει πίσω από την προσομοίωση; Τίνος πράγματος φαινόμενο αποτελεί η προσομοίωση; Ποια είναι η εσωτερική ουσία της προσομοίωσης; 

Η απάντηση που δίνει το Matrix είναι η τελευταία από τις εικόνες που ακολουθούν, ή το τελευταίο και μεγαλύτερο μέρος μιας ουσιαστικά τριαδικής εικόνας που υπάρχει στο παράρτημα. Όμως, μέχρι να φτάσουμε στο τέλος ―το οποίο ακολουθείται από έναν δικό μου σχολιασμό―, ας θυμηθούμε ορισμένα σπουδαία αποσπάσματα από την τριλογία The Matrix. 

•  Φαντάζομαι ότι τώρα νιώθεις κάπως σαν την Αλίκη που κατρακυλάει στην τρύπα...

- Θα μπορούσες να το πεις αυτό.

•  Το βλέπω στα μάτια σου. Έχεις την έκφραση ανθρώπου που δέχεται αυτό που βλέπει επειδή περιμένει να ξυπνήσει. Ειρωνεία, αλλά κάτι τέτοιο δεν απέχει πολύ απ' την αλήθεια. Πιστεύεις στη μοίρα;

- Όχι.

•  Γιατί όχι;

- Δεν μου αρέσει η ιδέα ότι δεν ελέγχω τη ζωή μου.

•  Ξέρω καλά τι εννοείς. Θα σου πω γιατί είσαι εδώ. Επειδή ξέρεις κάτι. Δεν μπορείς να το εξηγήσεις. Αλλά το νιώθεις. Το ένιωθες σε όλη σου τη ζωή. Υπάρχει κάτι λάθος στον κόσμο. Δεν ξέρεις τι είναι, αλλά σε βασανίζει, σαν ένα θραύσμα στο μυαλό σου, που σε τρελαίνει. Αυτή η αίσθηση σε έφερε σ' εμένα. Ξέρεις για τι μιλάω;

- Το Μάτριξ; 

•  Θέλεις να μάθεις τι είναι;

Το Μάτριξ είναι παντού. Μας περιβάλλει. Ακόμη και τώρα, σ' αυτή την αίθουσα. Το βλέπεις έξω απ' το παράθυρό σου ή όταν ανοίγεις την τηλεόρασή σου. Το νιώθεις όταν πηγαίνεις στη δουλειά. Όταν πας στην εκκλησία, όταν πληρώνεις τους φόρους. Είναι ο κόσμος που σου σκέπασε τα μάτια για να σε τυφλώσει απ' την αλήθεια.

- Ποια αλήθεια;

•  Ότι είσαι ένας σκλάβος, Νίο. Όπως όλοι, γεννήθηκες στη δουλεία. Σε μια φυλακή που δεν γεύεσαι, δεν μυρίζεις, δεν αγγίζεις. Μια φυλακή για το μυαλό σου. Δυστυχώς, δεν μπορώ να σου πω τι είναι το Μάτριξ. Πρέπει να το δεις μόνος σου. Αυτή είναι η τελευταία σου ευκαιρία. Μετά από αυτό, δεν υπάρχει γυρισμός.

Αν πάρεις το μπλε χάπι, η ιστορία τελειώνει, θα ξυπνήσεις στο κρεβάτι σου και θα πιστεύεις ό,τι θέλεις.

Αν πάρεις το κόκκινο θα μείνεις στη Χώρα των Θαυμάτων, και θα σου δείξω πόσο βαθιά φτάνει ο λάκκος...

Να θυμάσαι. 

Σου προσφέρω μόνο την αλήθεια. 

Τίποτα περισσότερο.

~

•  Ήθελες να μάθεις τι είναι το Μάτριξ;

- Τώρα είμαστε μέσα σ' ένα πρόγραμμα;

•  Τόσο απίστευτο είναι; Τα ρούχα σου έχουν αλλάξει. Τα βύσματα χάθηκαν. Τα μαλλιά σου έχουν αλλάξει. Η εμφάνισή σου τώρα είναι αυτό που ονομάζουμε υπολειμματική εικόνα του εαυτού. Η νοερή προβολή του ψηφιακού σου εαυτού.

- Δεν είναι αληθινό;

•  Τι είναι αληθινό; Πώς ορίζεις το αληθινό; Αν μιλάς γι' αυτό που νιώθεις, που μυρίζεις, γεύεσαι ή βλέπεις, τότε το αληθινό είναι ηλεκτρικά σήματα που ερμηνεύει ο εγκέφαλος σου. Αυτός είναι ο κόσμος που γνωρίζεις. Ο κόσμος όπως ήταν στο τέλος του 20ού αιώνα. Υπάρχει σαν μέρος μίας νευροπαρεμβατικής εξομοίωσης που ονομάζουμε Μάτριξ. Ζούσες σ' έναν κόσμο ονείρων. Αυτός είναι ο κόσμος όπως υπάρχει σήμερα.

 

Καλώς ήρθες στην έρημο του πραγματικού.

•  Έχουμε μόνο κομμάτια πληροφοριών. Μα ξέρουμε ότι κάποια στιγμή στις αρχές του 21ου αιώνα όλο το ανθρώπινο είδος ενώθηκε για να γιορτάσει. Θαυμάζαμε το μεγαλείο μας καθώς γεννούσαμε την ΤΝ.

- ΤΝ; Εννοείς Τεχνητή Νοημοσύνη. 

•  Μια ενιαία συνείδηση που γέννησε μια ολόκληρη γενιά μηχανών. Δεν ξέρουμε ποιος χτύπησε πρώτος, εμείς ή εκείνες. Αλλά ξέρουμε ότι εμείς καταστρέψαμε τον ουρανό. Εκείνη την περίοδο ήταν εξαρτημένα από την ηλιακή ενέργεια. Και πιστεύαμε πως θα ήταν αδύνατον να επιβιώσουν χωρίς μια πηγή ενέργειας τόσο άφθονη όσο ο ήλιος. Σε ολόκληρη την ανθρώπινη ιστορία εξαρτιόμασταν από μηχανές για να επιβιώνουμε.

Η μοίρα διαθέτει μία αίσθηση ειρωνείας.

~

Τι είναι το Μάτριξ;

Έλεγχος. 

Είναι ένας κόσμος ονείρων που παράγεται από υπολογιστή, φτιαγμένος για να μας κρατά υπό έλεγχο, προκειμένου να μετατρέπουν το ανθρώπινο είδος... 

...σε αυτό.

Όχι. Δεν το πιστεύω. Δεν είναι δυνατόν.

Δεν είπα ότι θα ήταν εύκολο. Μόνο ότι θα ήταν η αλήθεια.

~ . ~

•  Ξέρεις γιατί ήρθαμε εδώ.

~ Μεταφέρω πληροφορίες. Ξέρω πολλά πράγματα. Το θέμα είναι αν ξέρεις εσύ γιατί είσαι εδώ;

•  Ψάχνουμε για τον Κλειδοκράτορα.

~ Α, ναι, πράγματι. Ο Κλειδοκράτορας, φυσικά. Μα δεν είναι αυτός ο λόγος, δεν είναι το γιατί. Ο Κλειδοκράτορας είναι το μέσον, όχι ο σκοπός. Άρα τον ψάχνετε για να βρείτε έναν τρόπο να κάνετε... τι;

- Ξέρεις την απάντηση στην ερώτηση.

~ Εσύ, όμως, την ξέρεις; Νομίζεις ότι την ξέρεις, αλλά δεν την ξέρεις. Είσαι εδώ γιατί σε έστειλαν. Σου είπαν να έρθεις και υπάκουσες. Αυτός είναι, ασφαλώς, ο τρόπος των πραγμάτων. Βλέπεις, υπάρχει μόνο μια σταθερά, αμετάβλητη, συμπαντική αλήθεια. Η αιτιότητα. Δράση, αντίδραση. Αιτία, αποτέλεσμα.

- Όλα ξεκινάνε με την επιλογή.

~ Όχι. Λάθος. Η επιλογή είναι μια ψευδαίσθηση που δημιουργείται μεταξύ αυτών που έχουν εξουσία και αυτών που δεν έχουν... 

Τι φταίει λοιπόν; Ποιος είναι ο λόγος; Σύντομα δεν θα έχει σημασία. Σύντομα, το γιατί και η αιτία χάνονται κι αυτό που έχει σημασία είναι το ίδιο το συναίσθημα. Αυτή είναι η φύση του κόσμου. Το πολεμάμε, αγωνιζόμαστε να το αρνηθούμε, αλλά ασφαλώς προσποιούμαστε. Ένα ψέμα. Πίσω απ' την ισορροπημένη προσποιητή εμφάνιση, η αλήθεια είναι ότι είμαστε εντελώς εκτός ελέγχου. 

Αιτιότητα. Δεν μπορούμε να της ξεφύγουμε. Είμαστε σκλάβοι της. Μόνη μας ελπίδα, μόνη μας γαλήνη, να κατανοήσουμε το γιατί. Το γιατί είναι αυτό που ξεχωρίζει εμάς από αυτούς, εσένα από εμένα.  Το γιατί είναι η μόνη πηγή δύναμης. Χωρίς αυτό, είσαι ανίσχυρος. 

~ . ~

Πως είναι δυνατόν;

Είναι ο Εκλεκτός

~ . ~

Γιατί! 

Γιατί επιμένεις;!

Γιατί το επιλέγω.

~ . ~

- Απλώς δεν έχω...

~ Ξανακούσει πρόγραμμα να μιλά για αγάπη;

- Είναι ανθρώπινο συναίσθημα.

~ Όχι, είναι μια λέξη. Μα σημασία έχει η σύνδεση που υπονοεί η λέξη.

Βλέπω ότι εσύ είσαι ερωτευμένος.

Πες μου τι θα θυσίαζες για να κρατήσεις τη σύνδεση αυτή.

- Τα πάντα.

.~`~.

Παράρτημα 

ή 

ο Κόσμος

ως Βούληση

και Παράσταση

Για το Matrix, η εσωτερική ουσία  του Κόσμου είναι ο κώδικας, το ψηφίο. Το Matrix είναι το τηλεοπτικό  και κινηματογραφικό ευαγγέλιο των προγραμματιστών και της ψηφιοποίησης. 

Το κήρυγμα του τεχνολογικού ευαγγελίου πρωτοέλαβε χώρα στον τηλεοπτικό άμβωνα των κινηματογραφικών αιθουσών, η υλοποίηση  του λόγου του κοσμικού αυτού ευαγγελίου συνεχίζεται με προσπάθειες όπως το Metaverse (το κίνητρο της δημιουργίας του κόσμου των ονείρων που παράγεται από τον υπολογιστή, κατά τα λόγια του Μορφέα, είναι «για να μας κρατά υπό έλεγχο, προκειμένου να μετατρέπουν το ανθρώπινο είδος σε»... μπαταρία. Ο έλεγχος παραμένει, πάντοτε, απλώς στη θέση της μπαταρίας βρίσκονται τα data). 

Ο Σοπενχάουερ, ασφαλώς, θα διαφωνούσε με την άποψη ότι η εσωτερική ουσία του Κόσμου είναι ο ψηφιακός κώδικας. Και θα ισχυριζόταν ότι και οι τρεις τελευταίες εικόνες, τόσο η προσομοίωση του κόσμου του 20ου αιώνα και ο κατεστραμμένος κόσμος των μηχανών, όσο και ο ψηφιακός κόσμος (εντός) του Matrix, αποτελούν και οι τρεις, εξίσου, (ανα)παράσταση, δηλαδή φαινόμενα και όχι την εσωτερική ουσία του Κόσμου. 

Νωρίτερα, όμως (και σε αυτή την παράγραφο αυθαιρετώ φιλοσοφικά αλλά όχι κινηματογραφικά), στο παράρτημα προηγείται μια διπλή εικόνα, το φιλί, στην οποία διαπιστώνουμε την επανάληψη του ορίου που είδαμε και στο Interstellar, μέσω παλαιότερου κείμενου που προσέγγισε την επιστημονική φαντασία ως εκκοσμικευμένη αποκαλυπτική και θρησκευτική μορφή. Το κλειδί της υπέρβασης του αδιεξόδου, τόσο των φυσικών όσο και των ψηφιακών νόμων, είναι ένα και κοινό, το ίδιο ― η αγάπη. Ο Σοπενχάουερ πιθανότατα θα μετατρεπόταν σε βομβιστή αυτοκτονίας, ή σε Wolverine ή Logan (δες παρακάτω), με τη βλασφημία μιας τέτοιας ερμηνευτικής ρηχότητας και βεβήλωσης ― δηλαδή με την ταύτιση της εσωτερικής ουσίας του Κόσμου με την αγάπη, και συνεπακόλουθα με την αναγωγή της βούλησης στην αγάπη (εξαντικειμενίκευση της οποίας αποτελεί το φιλί). Εντούτοις, όπως είπαμε, αυτό είναι το κλειδί που διαθέτουν και το όριο που αγγίζουν τόσο το Interstellar όσο και το Matrix.

Ωστόσο, το Matrix δεν σταματάει στην ιδέα της πραγματικότητας ως προσομοίωσης, καθώς θέτει ευρύτερα ζητήματα περί της συνείδησης των μηχανών και της ελευθερίας της βούλησης.

Για το ζήτημα της ελεύθερης βούλησης, όπως παρουσιάζεται στο Matrix, ο Σοπενχάουερ πιθανότατα θα έλεγε, and i quote:

Αν τώρα ρωτούσε κανείς σχετικά έναν εντελώς απροκατάληπτο άνθρωπο, αυτός δεν θα εξέφραζε παρά την άμεση εκείνη συνείδηση, η οποία τόσο συχνά θεωρείται συνείδηση της ελευθερίας της βούλησης, με τα εξής περίπου λόγια: «Μπορώ να κάνω ό,τι θέλω· θέλω να πάω αριστερά, πηγαίνω αριστερά, θέλω πάλι να πάω δεξιά, πηγαίνω δεξιά. Αυτό εξαρτάται από τη βούλησή μου, άρα είμαι ελεύθερος». Η δήλωση αυτή είναι, ασφαλώς, απόλυτα αληθής και σωστή· μόνο που εμπεριέχει ήδη τη βούληση ως προϋπόθεση, καθώς υποθέτει ότι ο άνθρωπος έχει ήδη αποφασίσει...

Είναι αποκλειστικά και μόνο η υποκείμενη σ' αυτήν τη δήλωση συνείδηση που κάνει εδώ τον απροκατάληπτο, τον φιλοσοφικά δηλαδή ακαλλιέργητο άνθρωπο ―ο οποίος, παρεμπιπτόντως, μπορεί σε άλλους τομείς να είναι κάλλιστα εξαιρετικός λόγιος― να θεωρεί την ελευθερία της βούλησης κάτι τόσο βέβαιο ώστε να τη διακηρύσσει ως αδιαμφισβήτητη αλήθεια και να μην μπορεί καν να πιστέψει ότι οι φιλόσοφοι αμφιβάλλουν στα σοβαρά γι' αυτήν, τρέφοντας ενδόμυχα την άποψη ότι όλη αυτή η φλυαρία είναι απλώς εριστική άσκηση σχολαστικής διαλεκτικής και, κατά βάθος, καλαμπούρι...

...αν τώρα η αλήθεια που υπερασπίζομαι συγκαταλέγεται σ' εκείνες που αντίκειται στις προσχηματισμένες απόψεις της κοντόφθαλμης μάζας, και δη στις σκανδαλώδεις για τους αδαείς και τους αδύναμους, τούτο δεν επιτρεπόταν να με αποτρέψει από το να την παρουσιάσω δίχως επιφυλάξεις και περιστροφές λαμβανομένου υπ' όψιν ότι εδώ δεν μιλάω στον λαό, αλλά σε μια πεφωτισμένη ακαδημία, η οποία δεν διατύπωσε το πολύ επίκαιρο ερώτημά της για να εδραιώσει την προκατάληψη, αλλά χάριν της αλήθειας.

Επιπλέον, ο έντιμος ερευνητής της αλήθειας, εφόσον το ζητούμενο είναι να διαπιστώσει μια αληθή πρόταση και να την πιστοποιήσει, εξετάζει την αλήθεια πάντα και μόνο ως προς τους λόγους που τη θεμελιώνουν και όχι ως προς τις συνέπειες που επισύρει· ο καιρός να αποτιμηθούν οι συνέπειές της θα έρθει όταν η ίδια θα έχει πλέον εδραιωθεί.

Περί της ελευθερίας της βούλησης, 1839

Αρθούρος Σοπενχάουερ

Όταν έχεις να «σηκώσεις» τέτοιες θεματικές, με τις οποίες επιπρόσθετα έχεις καταπιαστεί πετυχημένα στο παρελθόν, η απογοήτευση ―αν όχι η ελαφρότητα ή και η παρωδία― είναι σχεδόν βέβαιη. Τουλάχιστον σε ό,τι αφορά τη γενιά που κατηχήθηκε, ερχόμενη για πρώτη φορά σε επαφή με τον κόσμο του Matrix, μέσω του κινηματογραφικού άμβωνα. Για τη γενιά που την ακολουθεί, και τώρα βρίσκεται στη θέση της, από την άλλη μεριά ίσως τα πράγματα να είναι διαφορετικά... 

Θα δούμε εάν το Matrix Ressurections έχει κάποια παραπάνω απάντηση να δώσει, όχι μόνο περί της ελευθερίας της βούλησης και της συνείδησης των μηχανών αλλά και περί της πραγματικότητας ως προσομοίωσης ― ή μήπως ως ονείρου;   

 Ίδωμεν... 

.~`~.

Αν θεωρείτε πως ο χρόνος που αφιερώνεται και οι ιδέες που εκφράζονται έχουν αξία, μπορείτε να χρησιμοποιήσετε το κουμπί Donate, προκειμένου να συμβάλλετε στην απρόσκοπτη συνέχιση του εγχειρήματος της Κοσμοϊδιογλωσσίας. Ευχαριστώ.

19 | 12 | 2 μ.Κ (Year ΙΙ AQ) | 2021

Read More

Η ζωή και τα όνειρα είναι σελίδες ενός και του αυτού βιβλίου.

29 | 11 | 2 μ.Κ (Year ΙΙ AQ) | 2021

Μουσική Συνοδεία

Οι Βέδες και οι Πουράνες δεν βρίσκουν για όλη την γνώση του πραγματικού κόσμου, τον οποίον ονομάζουν «ιστό της Μάγια», καλύτερη προσομοίωση και δεν χρησιμοποιούν καμία πιο συχνά από αυτή του ονείρου. Ο Πλάτων λέει συχνά ότι οι [κοινοί] άνθρωποι ζούνε μόνο σε όνειρο, ενώ ο φιλόσοφος είναι ο μόνος που προσπαθεί να είναι ξύπνιος. Ο Πίνδαρος πάλι λέει: σκιᾶς ὄναρ ἄνθρωπος (ο άνθρωπος είναι όνειρο μιας σκιάς), ο δε Σοφοκλής: Διότι βλέπω εμείς όλοι οι ζώντες τίποτε να μην είμαστε παρά είδωλα μόνο ή φευγαλέες σκιές.

ὁρῶ γὰρ ἡμᾶς οὐδὲν ὄντας ἄλλο πλὴν

εἴδωλ᾽ ὅσοιπερ ζῶμεν ἢ κούφην σκιάν.

                                                             Αἴας 125

Μαζί μ' αυτόν, ο Σαίξπηρ είναι ο πιο αξιοσέβαστος:

We are such stuff

As dreams are made of, and our little life

Is rounded with a sleep

                                                The Tempest, πράξη Δ΄, 1

Τέλος, ο Καλντερόν ήταν τόσο κυριευμένος από την άποψη αυτή ώστε προσπάθησε να την εκφράσει μ' ένα μεταφυσικό τρόπον τινά δράμα, το La vida es sueño.

Μετά τα πολλά αυτά αποσπάσματα των ποιητών, ας μου επιτραπεί κι εμένα να εκφραστώ με μια μεταφορά. Η ζωή και τα όνειρα είναι σελίδες ενός και του αυτού βιβλίου. Η συνεκτική ανάγνωση ονομάζεται «πραγματική ζωή». Όταν όμως η εκάστοτε ώρα της ανάγνωσης (η ημέρα) έχει φτάσει στο τέλος της και αρχίζει εκείνη της ανάπαυσης, συχνά εξακολουθούμε να ξεφυλλίζουμε χαλαρά και ανοίγουμε το βιβλίο πότε στην μια και πότε στην άλλη σελίδα, χωρίς τάξη και συνοχή. Συχνά, πρόκειται για μια σελίδα που έχουμε ήδη διαβάσει, συχνά πάλι για μια που δεν γνωρίζουμε ακόμη, πάντοτε όμως από το ίδιο βιβλίο. Μια τέτοια σελίδα που διαβάσαμε μεμονωμένα ναι μεν δεν συνδέεται με την συνεκτική ανάγνωση, όμως δεν υστερεί και τόσο πολύ σε σχέση με αυτήν, αρκεί να σκεφτεί κανείς ότι και το όλον της συνεκτικής ανάγνωσης επίσης αρχίζει και τελειώνει εξαίφνης, ούτως ώστε πρέπει να θεωρείται μια μεγαλύτερη απλώς μεμονωμένη σελίδα.

Παρότι λοιπόν τα μεμονωμένα όνειρα διακρίνονται από την πραγματική ζωή ακριβώς δια του ότι δεν συναποτελούν μέρος της συνέχουσας την πραγματική ζωή αλληλουχίας της εμπειρίας (και η μετάβαση από τον ύπνο στην εγρήγορση την διάκριση αυτή σηματοδοτεί), μολαταύτα ακριβώς η εν λόγω αλληλουχία προσιδιάζει στην πραγματική ζωή ως η μορφή της, το δε όνειρο έχει κι αυτό να παρουσιάσει κατ' αντιδιαστολή μια αλληλουχία εντός του. Εάν τώρα τοποθετηθούμε έξω και από τα δύο για να τα κρίνουμε, δεν θα βρούμε στην ουσία τους καμία ορισμένη διαφορά κι έτσι θα αναγκαστούμε να παραδεχτούμε αυτό που είπαν οι ποιητές, ότι η ζωή είναι ένα μεγάλης διάρκειας όνειρο.

Arthur Schopenhauer

Ο Κόσμος ως Βούληση και Παράσταση

.~`~.

29 | 11 | 2 μ.Κ (Year ΙΙ AQ) | 2021

Read More