1 Οκτωβρίου 2017

Σχολιασμός (1η Οκτ 2017).



Το μεταπολεμικό και ψυχροπολεμικό σύστημα ισορροπίας δυνάμεων επιδίωκε, μεταξύ άλλων, να τιμωρήσει, να (ανα)διαπαιδαγώγησει, να επανεκπαιδεύσει (φυσικά να «δυτικοποιήσει») και να θέσει υπό έλεγχο και περιορισμό την ισχύ, τις αξιώσεις και τα πιθανά αισθήματα εκδικητικότητας της ηττημένης Γερμανίας, μέσω του αρχικού κατοχικού πολυκερματισμού, της μετέπειτα διάσπασης-διχοτόμησης της, και στρέφοντας ή εκτρέποντάς όλες τις ανθρώπινες ενέργειες, θελήσεις και δυνάμεις, καθώς και τα νοήματα (πέραν της αυτονόητης ανάγκης ανοικοδόμησης), στην ιδεολογική σύγκρουση του ψυχρού πολέμου. Το προηγούμενο λειτούργησε για κάποιο διάστημα και μέχρι ενός σημείου ως ιδεολογικός τρόπος υποταγής και ιεράρχησης όλων των κρατών υπό τις Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής, στα πλαίσια του διατλαντικού συστήματος ή της λεγόμενης «Δύσεως», επί της οποίας ήταν ενσωματωμένο το ευρωπαϊκό (υπο)σύστημα ανοικοδόμησης και ισορροπιών (Ε.Ο.Κ). Από τα τέλη της δεκαετίας του 1980 και με την επαν-ένωση/ενοποίηση της Γερμανίας, τη διάλυση της Νοτιοσλαβίας και τη κατάρρευση ή αυτοδιάλυση της Ε.Σ.Σ.Δ, η ισορροπία δυνάμεων και η δομή ισχύος στην ευρωπαϊκή ήπειρο μετεβλήθη ξανά. Έτσι ήρθε στο προσκήνιο ή τέθηκε σε εφαρμογή το νέο ή μετεξελιγμένο, τωρινό μεταψυχροπολεμικό ευρωπαϊκό σύστημα-σχέδιο ισορροπιών-ολοκλήρωσης υπό την ονομασία «Ευρωπαϊκή Ένωση» (ή European -Union- Project) [1].

Οι μεταβολές αυτές επηρέασαν την ευρωαμερικανική ή διατλαντική, την ευρωπαϊκή και την εγγύς ευρασιατική ισορροπία δυνάμεων. Το σύστημα ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης και ισορροπίας (δυνάμεων) έχει άρχισει να τρίζει, να κλονιζεται, να αναρχοποιείται ή/και σταδιακά να πολυδιασπάται [2] έχοντας εισέλθει σε φάση ανισορροπίας καθώς, το Ηνωμένο Βασίλειο αποφάσισε την αποχώρηση του από αυτό (Brexit) ενώ οι Ηνωμένες Πολιτείες λένε ‘America First’, την ίδια στιγμή που Τουρκία και Ρωσσία επανακαθορίζουν τόσο τις μεταξύ τους σχέσεις, όσο και αυτές με τη λεγόμενη «Ενωμένη Ευρώπη» υπό τον λεγόμενο Γαλλο-Γερμανικό Άξονα (πάντως με όσα συμβαίνουν σε Ισπανία και Πολωνία, «Ενωμένη» δεν τη λές. Αναμένουμε με ενδιαφέρον τη μελλοντική στάση της μεγάλης χάμενης του 'European Project', της Ιταλίας).

Για European Britain μίλαγαν πολλοί, για European Germany ακόμη περισσότεροι. Για European France όμως, κανείς. Γιατί άραγε;

Ο χρόνος που το σύστημα αυτό, της Ε.Ε και της Ευρωζώνης, θα λειτουργεί ως μέσο (αυτό)περιορισμού και (αυτό)ελέγχου της Γερμανίας, έχει εξαντληθεί ή το λιγότερο έχει αρχίσει να μετρά αντίστροφα. Αλλιώς: Ο χρόνος που μέσω του συστήματος αυτού (της Ε.Ε και της Ευρωζώνης), η Γαλλία επιδιώκει τον περιορισμό και τον έλεγχο της Γερμανίας, έχει αρχίσει να μετρά αντίστροφα (αναμένουμε να δούμε πόσους ακόμη «ευρωπαϊκούς» -shared, pooled, european, etc- μανδύες θα περιτυλίξει η Γαλλία την αναδιαπαιδαγωγημένη «δυτικοποιημένη» και επανεκπαιδευμένη «εξευρωπαΐσμένη» Γερμανία, προκειμένου να αισθάνεται και να κρίνει πως εξισορροπούνται τα πράγματα, πως καλύπτονται οι ανασφάλειες της, και πως διαθέτει μερικό έλεγχο) [3].

Αν καταφέρει η Γαλλία να συνεχίσει να επενδύει και να περιτυλίγει με -τα αγαπημένα της αόριστα- νοήματα, με θεσμούς, ηθικούς φραγμούς, με όρους και δεσμεύσεις τη Γερμανία, και κυρίως, αν (έχει) καταφέρει να δημιουργήσει μια τόσο ισχυρή κοινότητα συμφερόντων και σκοπών μαζί της [4], θα έχουμε ΝεοΚαρολίγγεια ή ΝέαΡωμαιοΓερμανική Ευρώπη. Αν όμως όχι, τότε, και αυτό το ευρωπαϊκό σύστημα ισορροπιών, υπό την ονομασία «Ευρωπαϊκή Ένωση», όπως και όλα τα προηγούμενα στην ευρωπαϊκή και παγκόσμια ιστορία πριν από αυτό, θα καταρρεύσει.


Σημειώσεις
[1] Το ευρώσύστημα αυτό δεν είναι απλά εγκιβωτισμένο εντός της «Δύσεως» (υπό τις Η.Π.Α) πλέον και δεν αποτελεί μια απλή υποκατηγορία της (Εξ ου και διπλασιάζονται οι «Δύσεις» και πολλαπλασιάζονται οι «Ευρώπες»).

[2] Ομοίως το διατλαντικό αλλά εδώ ασχολούμαστε με το ευρωπαΐκό.

[3] Υπό αυτη την έννοια η (Γερμανία της) Merkel είναι το καλύτερο στοίχημα (της Γαλλίας) του Macron. Μέχρι πότε όμως; Η Merkel της Γερμανίας και ο Morales της Βολιβίας κατ' ουσιάν έχουν μείνει -από τους αναγνωρίσιμους-, σε ολόκληρο τον πλανήτη, με τόσο μακρά συνεχή θητεία-διάρκεια διακυβέρνησης (ο Erdogan και ο Putin έχουν αλλάξει αξιώματα, ενώ η ρητορική 'Assad Must Go' μετεβλήθη σε κατάρα και λογοπαίγνιο με τα γνωστά αποτέλεσματα για όποιον την ξεστομίζει). Μετά από την Angela Dorothea της καρδιάς μας όμως, τι;

[4] Υπό αυτή την οπτική, και καθαρά σε ό,τι αφορά τις σχέσεις Γαλλίας και Γερμανίας (μόνο), οι δυνάμεις στη Γαλλία που είναι εναντίον μιας περαιτέρω εμβάθυνσης ή/και μιας -μερικής έστω- αντιστροφής της, θεωρούν δεδομένο πως δεν... (υπάρχει ή δεν πρόκειται να επιτευχθεί τόσο ισχυρή κοινότητα συμφερόντων και σκοπων) και εκφράζουν ουσιαστικά την άποψη «όσο γρηγορότερα το αποφασίσουμε ή το συνειδητοποιήσουμε τόσο το καλύτερο». Υπό την ίδια οπτική, οι δυνάμεις στη Γερμανία που επίσης είναι εναντίον -και εναντίον της γενικότερης πορείας και στάσης της Merkel-, εκφράζουν την άποψη πως μονάχα όσοι αντέχουν -και φυσικά υπακούουν- μπορούν να αποτελούν μέρος μιας τέτοιας κοινότητας συμφερόντων και σκοπων (τον αποκλειστικό δεσμευτικό καθορισμό του περιεχομένου των οποίων -συμφερόντων και σκοπών- προφανώς διαφυλάττουν αυστηρά για τον εαυτό τους).

Παράρτημα
Στα προηγούμενα αναφερθήκαμε στην Ε.Ο.Κ και την Ε.Ε ως συστήματα ευρωπαϊκών ισορροπιών και ολοκληρώσεων (μήπως θα έπρεπε να γράψω ανισορροπιών;). Επειδή μπορεί να παραξενευτεί κάποιος συμπληρώνω πως η εξισορρόπηση ισχύος, η κυριαρχία και η κοινωνία των κρατών αποτελούν την βασική κατεύθυνση των ευρωπαϊκών διεθνών σχέσεων από την Ειρήνη της Βεστφαλίας και τη Συνθήκη της Ουτρέχτης το 1713 και ύστερα (πριν από το 1648 ο Ουνιβερσαλισμός-Universalism αποτελούσε κυρίαρχη κατεύθυνση). Αμφισβητήσεις της συνεχιζόμενης ύπαρξης της κοινωνίας των κρατών υπήρξαν αρκετές φορές από συγκεκριμένα δεσπόζοντα κράτη όπως, η Αυτοκρατορία των Αψβούργων, η Γαλλία του Λουδοβίκου ΙΔ', η Γαλλία του Ναπολέοντα, η Γερμανία του Hitler, οι Η.Π.Α και η Ε.Σ.Σ.Δ μετά τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο, που φαίνονταν ικανές να ανατρέψουν το σύστημα και την κοινωνία των κρατών και να το μετατρέψουν σε οικουμενική αυτοκρατορία. Όλες απέτυχαν. Η Ε.Ε μέσω της διαδικασίας της λεγόμενης ευρωπαικής ολοκλήρωσης θέλει να αυτοκατανοείται ή να αυτοπαρουσιάζεται ως μια ακόμη τέτοια προσπάθεια υπέρβασης σε περιφερειακή-ηπειρωτική κλίμακα, που θα μπορούσε να αποτελέσει πρότυπο για όλους τους υπολοίπους (βέβαια η Ε.Ε εδώ πασχίζει, και δεν μπορεί να καταφέρει, να δημιουργήσει αυτό που οικοδόμησε το Ισλάμ εδώ και περίπου μια χιλιετία: Ummah. Μια eurosecular Ummah θέλει να κατασκευάσει η Ε.Ε, δηλαδή μια κοινότητα των κοσμικών πιστών της).

Αμφισβητήσεις υπήρξαν επίσης από παράγοντες διαφορετικούς από τα κράτη, που απειλούσαν να στερήσουν από τα τελευταία τη θέση που έχουν ως βασικοί φορείς στην παγκόσμια πολιτική και ως φορείς δικαιωμάτων και υποχρεώσεων στο εσωτερικό της διεθνούς κοινωνίας. «Υπερκρατικοί» παράγοντες, όπως η Παπική Εκκλησία και ο αυτοκράτορας της Αγίας Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας κατά τον 16ο και 17ο αιώνα ή τα Ηνωμένα Έθνη -αν μετασχηματιστούν- συνιστούν ή αποτελούν μια τέτοια απειλή (της μόδας στις μέρες μας είναι φορείς της λεγόμενης globalization ή του κινήματος για την παγκόσμια διακυβέρνηση κ.λπ). «Υποκρατικοί» παράγοντες, που λειτουργούν στην παγκόσμια πολιτική από το εσωτερικό ενός συγκεκριμένου κράτους, ή «διεθνικοί» παράγοντες, που είναι ομάδες που διαπερνούν τα σύνορα των κρατών, μπορεί επίσης να απειλήσουν την προνομιούχα θέση των κρατών στην παγκόσμια πολιτική ή το δικαίωμα τους να απολαμβάνουν αυτή τη θέση (στα πλαίσια αυτά κινούμαστε από Μ.Κ.Ο, εταιρείες και διάφορους transnational δρώντες, μέχρι περιφερειακούς εθνικισμούς, διεθνιστικά, υπερεθνικά ή περιφερειακά κόμματα, κινήματα και ρεύματα κ.λπ) [Για περισσότερα δες Hedley Bull, Martin Wight]. Επίσης απέτυχαν.

Ο παλαιότερος αμφισβητίας και πολέμιος της κοινωνίας των κρατών είναι η Ρωμαιοκαθολική Παπική Εκκλησία (όσες και όσοι αμφισβητούν τα κράτη, τη κυριαρχία, την ισορροπία ισχύος κ.λπ είναι μεταλλαγμένα πολιτικά τέκνα της, είτε το γνωρίζουν και το αντιλαμβάνονται είτε όχι). Αυτό συμβαίνει γιατί ακριβώς το Οικουμενικό πνεύμα και οι αξιώσεις -ή ο Universalism της Christendom-, ήταν η κυρίαρχη κατεύθυνση των ευρωπαϊκών διεθνών σχέσεων πριν από την Ειρήνη της Βεστφαλίας. Τα βασίλεια και τα πριγκιπάτα (δεν αναφερόμαστε τις Ιταλικές Πόλεις) της λατινικής χριστιανοσύνης στον μεσαίωνα δεν ήταν κράτη γιατί δεν διέθεταν εσωτερική κυριαρχία, καθώς δεν υπερείχαν έναντι άλλων αρχών στην επικράτεια και στον πληθυσμό τους, ενώ ταυτόχρονα δεν είχαν εξωτερική κυριαρχία, αφού δεν ήταν ανεξάρτητα από τον πάπα ή σε μερικές περιπτώσεις από την Αγία Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία (ο καθένας μπορεί να κρίνει σε ποιό βαθμό η Ελλάδα-Δουκάτο διατηρεί εσωτερική και εξωτερική κυριαρχία σε σχέση με 15 χρονια νωρίτερα). Υπό αυτή την έννοια, η αντιστοιχία Βρυξελλών-Βατικανού είναι αξιά λόγου (μαζί με το Βατικανό υπήρχε και Αυτοκράτορας βέβαια). Η Ε.Ε -υποτίθεται πως- αποτελεί ένα ακόμη project, μια ακόμη προσπάθεια, υπέρβασης της βεστφαλιανής κυριαρχίας (η κοινή γνώμη λέει «των πολέμων»). Όλες οι προηγουμενες απέτυχαν.

Ωστόσο, η κατ΄επανάληψη αποτυχία αυτών των προσπαθειών -υπέρβασης του συστήματος κρατών μέσω μιας ηγεμονικής επιβολής ουσιαστικά-, μπορεί ή είναι πιθανό να οδηγήσει σε κάτι άλλο. Σε ένα σύστημα επικυρίαρχου κράτους. Οι σχέσεις της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας με τα βαρβαρικά φύλα και τους γείτονες της καταδεικνύουν την έννοια του συστήματος του επικυρίαρχου κράτους, το Χαλιφάτου των Αββασίδων με τις μικρότερες δυνάμεις που το περιέβαλλαν ή η Αυτοκρατορία της Κίνας με τα υποτελή σε αυτήν κράτη επίσης (ίσως και η προνομιακή θέση των Η.Π.Α στο εσωτερικό του διατλαντικού-δυτικού συστήματος για κάποιες δεκαετίες. Κάτι αντίστοιχο ως φόβος υφέρπει, λόγω των γνωστών ανησυχιών, και για το εσωτερικό της Ε.Ε).