30 Μαρτίου 2016

Δημογραφία, «πολυ-πολιτισμικότητα», μετανάστευση και «απο-εκκοσμίκευση» (de-secularisation). Ρωσία, Η.Π.Α και δυτική Ευρώπη. Τρεις σύντομες αναφορές.

I
Η Ρωσική Ομοσπονδία είναι πολυ-εθνοτική, πολυ-εθνική και πολυ-θρησκευτική (επίσης πολυ-γλωσσική σε επίπεδο περιφερειών). Συνυπάρχουν Ορθοδοξία, Ισλάμ, Ιουδαϊσμός και Βουδισμός (και πάσης φύσεως σαμανίζουσες και άλλες εθνοθρησκευτικές παραφυάδες). Ομιλούνται δεκάδες γλώσσες από δεκάδες εθνοτικές ομάδες (ethnic groups), οι περισσότερες από τις οποίες αποτελούνται από αυτόχθονες ευρασιατικούς πληθυσμούς (περίπου 100 γλώσσες - εκ των οποίων πάνω από 30 αναγνωρισμένες - και πάνω από 160 εθνοτικές ομάδες). Η Ρωσική Ομοσπονδία αποτελείται από τουλάχιστον 80 ομοσπονδιακά υποκείμενα, από republics και μη ρωσικής εθνικότητας και γλώσσας αυτόνομα περιφερειακά υποκείμενα με επικρατούσες ή κυρίαρχες μειονότητες, ομοσπονδιακές πόλεις και ότι άλλο μπορείτε να φανταστείτε (ακόμα και Εβραϊκή Αυτόνομη Περιφέρεια υπάρχει, η οποία, εκτός από το Ισραήλ, αποτελεί το μόνο επίσημα αναγνωρισμένο εβραϊκό έδαφος στον κόσμο).

Γιατί ουδείς χαρακτηρίζει τη Ρωσία «πολυ-πολιτισμική» παρά χαρακτηρίζουν π.χ. το Βέλγιο ως «πολυ-πολιτισμικό»; Γιατί η «πολυ-πολιτισμικότητα» ή ο «μουλτι-κουλτουραλισμος» ως ιδεολογία δεν έχει να κάνει απλά και μόνον με τα περί ομοιογενούς κοινωνίας (homogeneous society) όπως παραπλανητικά ή για πολεμικούς λόγους ακούμε και διαβάζουμε. Ούτε έχει να κάνει απλά και μόνον με μια πολυ-εθνοτική, πολυ-εθνική, πολυ-θρησκευτική και πολυ-γλωσσική κοινωνική σύνθεση (έλα παππού μου να σου δείξω τ' αμπελοχώραφά σου αναφωνούν η κεντρική Ευρώπη, τα Βαλκάνια, η Ρωσία, η Μέση Ανατολή, η κοιλάδα του Ινδού, η ανατολική Μεσόγειος, η Ινδονησία κ.λπ).

Η κοινωνική σύνθεση και δημογραφική δομή της Ρωσίας σε συνδυασμό με τη γεωγραφική της θέση (δεν υπάρχουν φυσικά γεωγραφικά σύνορα) αποτελούν δύο από τους βασικότερους και πλέον καθοριστικούς παράγοντες που την καθιστούν διαχρονικά αυταρχική από τη σκοπιά του τυπικά δυτικοευρωπαϊκού φιλελεύθερου εθνικού κράτους. Η Ρωσική Ομοσπονδία εάν γινόταν «δημοκρατία δυτικού τύπου» - όπως φαντασιώνονταν ορισμένοι - μέσα σε ελάχιστο χρονικό διάστημα, θα κατακερματιζόταν και θα διαλυόταν εις τα εξ ων συνετέθη.


II
Ας περάσουμε στις Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής. Από τα περίπου 318 εκατομμύρια του σημερινού επίσημου συνολικού πληθυσμού των Ηνωμένων Πολιτειών της Αμερικής, 42 εκατομμύρια είναι Αφρο-Αμερικανοί, αριθμός που αντιστοιχεί σε ποσοστό 13,2% επί του συνόλου, 55 εκατομμύρια Ισπανόφωνοι (17,4%), 17 εκατομμύρια Ασιάτες (5,4%), περίπου 4 εκατομμύρια είναι γηγενείς Αμερικανοί Ινδιάνοι μαζί με αυτόχθονες πληθυσμούς της Αλάσκα (1,2%) και 8 εκατομμύρια δύο ή περισσότερων φυλών (2,5%). Οι μη Ισπανόφωνοι Λευκοί είναι λίγο κάτω από 200 εκατομμύρια, αριθμός που αντιστοιχεί σε ποσοστό λίγο πάνω από 60% (όλες οι προηγούμενες αποτελούν επίσημες κατηγορίες του U.S. Census Bureau).

Επίσης, υπολογίζεται ότι υπάρχουν πάνω από 10 εκατομμύρια παράτυποι ή παράνομοι μετανάστες, οι μισοί από τους οποίους προέρχονται από το γειτονικό Μεξικό, η δε ετήσια εισροή παρανόμων ή παράτυπων μεταναστών στις Η.Π.Α, από τις αρχές της δεκαετίας του 2000 υπολογίζεται σε περίπου 1,5 εκατομμύριο, ενώ η είσοδος νόμιμων μεταναστών ετησίως ανέρχεται επισήμως σε 1 εκατομμύριο. Οι εξελίξεις αυτές οδήγησαν στο να προταθεί ως «λύση» ο περί «πολυ-πολιτισμικότητας» πειραματισμός. Τις τελευταίες δεκαετίες, παράνομοι και νόμιμοι μετανάστες δεν υφίσταται την παραδοσιακή ομογενοποιητική ενσωμάτωση αλλά διατηρούν τον εθνοτικό και πολιτισμικό καταγωγικό χαρακτήρα τους, με αποτέλεσμα να αντιμετωπίζουν τις Η.Π.Α, σε όχι αμελητέο βαθμό, ως ξένη χώρα, ενώ για το μεγαλύτερο μέρος των Μεξικανών μεταναστών η εγκατάσταση τους στις Ηνωμένες Πολιτείες αντιμετωπίζεται ως Reconquista, δηλαδή ως ειρηνική ανακατάκτηση ή ανακατάληψη ιστορικών εδαφών. Πέρα, λοιπόν, από τη σχέση οικονομικής διείσδυσης από μεριάς Η.Π.Α έναντι δημογραφικής διείσδυσης από μεριάς Μεξικού, εδώ έχουμε και τη σχέση εθνοκρατικής γειτνίασης και γεωγραφίας. Δηλαδή δεν έχουμε απλά ζήτημα μετανάστευσης (από την Παραγουάη, την Κίνα ή την Ινδία) αλλά έχουμε εθνικό και εδαφικό ζήτημα (*) πέρα από θρησκευτικό (δες III). Τέλος, στην πιο πρόσφατη έρευνα που παρουσίασε το U.S. Census Bureau αναφέρεται πως μέχρι το 2044, περισσότεροι από τους μισούς Αμερικανούς θα ανήκουν σε κάποιο μειονοτικό γκρούπ (οποιοδήποτε γκρούπ πέρα από non-Hispanic White). Βέβαια αυτός είναι μακρινός ορίζοντας.

Σημείωση
(*) Όπως φυσικά και στην Ελλάδα, όπου το ζήτημα σαφώς και δεν είναι το ίδιο - όπως για παράδειγμα - με την Ολλανδία, το Λουξεμβούργο ή το Βέλγιο. Το Βέλγιο, συνορεύει με την Ολλανδία, τη Γερμανία, το Λουξεμβούργο και τη Γαλλία, η Ελλάδα όχι.


III
Με βάση όσα περιέγραψα (II) οι κοσμικιστές φιλελεύθεροι (liberal secularists), οι οποίοι δημογραφικά συνεχώς συρρικνώνονται, θεωρούν πως μπορούν να πάρουν στο πλευρό τους πληθυσμούς μεταναστών μειονοτικών θρησκευτικών δογμάτων (μεξικανούς ρωμαιοκαθολικούς στις Η.Π.Α και αραβομουσουλμάνους στη δυτική Ευρώπη). Ουσιαστικά επιθυμούν να ηγεμονεύσουν επί αυτών των ανθρώπων. Φυσική εξέλιξη αυτής της αντίληψης μπορεί να θεωρηθεί μια - πιθανή - συμμαχία μεταξύ κοσμικιστών και μειονοτικών θρησκευτικών δογμάτων (υπό την ηγεμονία των πρώτων).

Θεωρώ πως μια τέτοια προσέγγιση και αντίληψη είναι εσφαλμένη για τους εξής λόγους:

Πρώτον, σε βάθος χρόνου και με τους δημογραφικούς συσχετισμούς να αλλάζουν προς όφελος τους, όχι σε σχέση με τον συνολικό εντόπιο πληθυσμό (όπως πιστεύουν πολλοί) αλλά σε σχέση με τους συμμάχους τους κοσμικιστές, οι νεο-εισερχόμενοι θρησκευόμενοι πληθυσμοί (πέρα από το ότι δεν θα νιώθουν και τόσο «μειονοτικοί») θα αποκτήσουν αυτοπεποίθηση και θα επιδιώξουν να αποτινάξουν την ηγεμονία των κοσμικιστων από πάνω τους (δηλαδή οι μεξικανοι ρωμαιοκαθολικοί και οι αραβομουσουλμάνοι θα «αυτονομηθούν» ή θα «χειραφετηθούν» από τους κοσμικιστές φιλελεύθερους και τις διάφορες συνιστώσες τους).

Δεύτερον, δεν είμαι καθόλου βέβαιος πως αντί οι κοσμικιστές να «προσηλυτίζουν» τους θρησκευόμενους στα κοσμικά τους δόγματα δεν θα συμβεί το ακριβώς αντίθετο (τουλάχιστον στη δυτική Ευρώπη, μια τέτοια εξέλιξη δεν είναι καθόλου απίθανη).

Τρίτον, η αύξηση του πληθυσμού ρωμαιοκαθολικών στις Η.Π.Α και μουσουλμάνων στη δυτική Ευρώπη θα προκαλέσει, ως αντίρροπη τάση και δύναμη, την αύξηση νεο-προτεσταντών (π.χ Pentecostalists) και νεο-χριστιανών σε τμήματα αυτών των κοινωνιών, που, υπό διαφορετικές συνθήκες θα έρεπαν σχετικά εύκολα προς τον κοσμικισμό. Δηλαδή θα δημιουργηθούν προϋποθέσεις και κλίμα «απο-εκκοσμίκευσης» (de-secularisation) και επαναθρησκειοποιησης (και θα μειωθεί η κοινωνική, πολιτική και εκλογική βάση των κοσμικιστών, ενώ παράλληλα θα αυξηθεί η κινητικότητα μεταξύ των θρησκευτικών δογμάτων).

Τέταρτον, σε ζητήματα πολιτισμικού φιλελευθερισμού οι μειονοτικοί θρησκευόμενοι πληθυσμοί θα συμπήξουν κοινό μέτωπο με τους κυρίαρχους θρησκευόμενους πληθυσμούς (όπως συμβαίνει ήδη σε παγκόσμια κλίμακα για διάφορα ζητήματα, όπως για παράδειγμα σε αυτό των εκτρώσεων).

Δεν θεωρώ καθόλου απίθανο, εν τέλει, οι γραμμές να χαραχθούν μεταξύ («κυρίαρχων και μειονοτικών») θρησκευόμενων έναντι (πάσης φύσεως «αριστερών και δεξιών») κοσμικιστών, δηλαδή religious vs secularists.

Σημείωση
Εάν μελετήσετε τα δημογραφικά και θρησκευτικά δεδομένα και τις εξελίξεις σε παγκόσμια κλίμακα, τα προηγούμενα δεν θα σας φανούν τόσο αλλόκοτα και παράξενα. Θα επανέλθω επί του ζητήματος με συγκεκριμένα στοιχεία από διάφορες περιοχές στον πλανήτη. Κάποιες πρώτες αναφορές σε αυτές τις εξελίξεις έχω κάνει στις ετικέτες Δημογραφία και Μετα-Εκκοσμίκευση (Post-Secularism).