6 Οκτωβρίου 2015

I) Αγία ΡωμαιοΓερμανική, Οθωμανική και «Βυζαντινή» αυτοκρατορία II) Η.Π.Α περί το 2000 μ.Χ και σήμερα III) Γιατί δεν ασχολούμαι με την TTIP (Transatlantic Trade and Investment Partnership). Τρεις σύντομοι σχολιασμοί.

I
Οι βυζαντινές σπουδές, εκτοξεύθηκαν στην Ευρώπη τον 17ο αιώνα και μετά συνεθλίβησαν και καταστράφηκαν από τον διαφωτισμό. Άνθρωποι όπως ο Γίββων και ο Βολταίρος μισούσαν τους Βυζαντινούς. Στην κυριολεξία σκότωσαν τις βυζαντινές σπουδές και η αναβίωση τους ήρθε πολύ καθυστερημένα, μόλις πρόσφατα. Πράγματι τα τελευταία 30 χρόνια υπάρχει άνθηση των βυζαντινών σπουδών... έχουμε κείμενα στα οποία προηγουμένως δεν υπήρχε απολύτως καμία πρόσβαση.
Edward N. Luttwak

Γνωρίζουμε πλέον (καιρό τώρα) τι συνέβη. Και αυτό το παραμύθι δεν μπορεί να συνεχιστεί μέσω ψευδοιδεολογημάτων. Δεν είναι δυνατόν να αναβιώνει η Αγία ΡωμαιοΓερμανική Αυτοκρατορία υπό τη μορφή της Ε.Ε -ή της Ευρωζώνης- και να είναι ''κακό και απαγορευμένο'' το «Βυζάντιο». Ούτε είναι δυνατόν να απαγορεύεται η επανασύνδεση με τους ευρύτερους ιστορικούς χώρους μέσω του «Βυζαντίου» και να επιτρέπεται μονάχα μέσω της Οθωμανίας. Λες και η Οθωμανική Αυτοκρατορία θα υπήρχε ή, πιο ορθά, θα είχε μετεξελιχθεί σε αυτό που μετεξελίχθηκε δίχως την «Βυζαντινή» (δηλαδή την Ορθόδοξη Ρωμαϊκή). Η Οθωμανική Αυτοκρατορία δεν έγινε αυτή η απίστευτα ισχυρή και σταθερή δομή όταν κινούνταν μεταξύ της οροσειράς Ζάγρος και του Οροπεδίου της Άγκυρας αλλά όταν θεμελιώθηκε σε αυτά τα άγια ιστορικά νερά, σε αυτή την Άγια -θαλάσσια- Τριάδα: Ανατολική Μεσόγειος - Αιγαίο - Μαύρη Θάλασσα.

-----
- Είναι φανερή στις μέρες μας η a la carte -κατ' εξαίρεση- θετική αντιμετώπιση της Αγίας ΡωμαιοΓερμανικής και της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας ως «καλών» σε σχέση με τις υπόλοιπες οι οποίες είναι «κακές». Βέβαια δεν παραξενεύει αυτή η αντιμετώπιση σε ότι αφορά την δεύτερη (Ο.Α). Οι μετέπειτα «διαφωτιστές» της δυτικής Ευρώπης είχαν σχεδόν κοινή τοποθέτηση ως προς την προάσπιση την Οθωμανικής Αυτοκρατορίας έναντι της Τσαρικής. Φαίνεται σε αυτή την αντίφαση και a la carte αντιμετώπιση πόσο υποκριτικό ήταν πραγματικά το -τάχα αποκλειστικά- «διαφωτιστικό» κριτήριο.

- Βέβαια, για να είμαστε σοβαροί. Και η Οθωμανική Αυτοκρατορία έχει υποτιμηθεί ιστοριογραφικά γενικότερα αλλά και ως προς την ισχύ της ειδικότερα, καθώς ''there can be only one'', και γνωρίζουμε πολύ καλά ποιος είναι αυτός ο -καλός- ένας. Για να αντιληφθείτε τα μεγέθη: Φανταστείτε να χρειάζεται να συνασπιστούν η σημερινή Αυστρία, η Πολωνία και η Λιθουανία, η Βαυαρία και ομόσπονδα κράτη της σημερινής Γερμανίας και η Ουγγαρία προκειμένου να σταματήσουν την Τουρκία. Αυτή ήταν η δεύτερη πολιορκία της Βιέννης.

- Τουλάχιστον μέχρι τα τέλη του 17ου και τις αρχές του 18ου αιώνα, η επιλογή στο περίφημο «ιστορικό δίλημμα» δεν αποδεικνύεται «λανθασμένη» (δεν προκύπτει από πουθενά κάτι τέτοιο), τουλάχιστον από την άποψη των συσχετισμών δύναμης μεταξύ των δύο περιοχών.

Περισσότερα i) Αμερικανοβυζαντινές υπερβάσεις και διδάγματα ή «πως το Βυζάντιο, και όχι η Ρώμη, μπορεί να συμβάλλει στη διατήρηση της Pax Americana» (Edward N. Luttwak) ii) Φιλότιμο, Ρωμηοσύνη, Νεογραικισμός. iii) Βρυξέλλες και Βατικανό iv) Ο «νεομεσαιωνισμός» ή «New medievalism» ως ένα πρότυπο διακυβέρνησης της παγκόσμιας πολιτικής και οικονομίας v) Πολιτισμικές δομές και πλανητικός μετασχηματισμός. Εισαγωγικά αυτογνωσιακά (;) για την καθ' ημάς Δύση. vi) «Νεομεσαιωνισμός», Ευρωπαϊκή Ένωση, κυριαρχία και περιφερειακή ολοκλήρωση κρατών


II
Περί το 2000 μ.Χ, ελάχιστα κράτη τολμούσαν να αγνοήσουν ή να μην ευθυγραμμιστούν με τις Ηνωμένες Πολιτείες. Σήμερα, λίγα χρόνια μετά, έχει διαμορφωθεί ένα εντελώς διαφορετικό παγκόσμιο σκηνικό.

Το βλέπουμε στην επιδείνωση των σχέσεων Η.Π.Α και Ισραήλ (δεν είναι μονάχα η σχέση Obama-Netanyahu, το Ισραήλ στρέφεται σταδιακά προς την Ασία), Η.Π.Α και Σαουδικής Αραβίας (μετά την αποχώρηση των Αμερικανικών δυνάμεων από την Υεμένη και όχι μόνο). Το βλέπουμε στην απόφαση του Ηνωμένου Βασιλείου να ανοίξει πρώτο τον -ευρωπαϊκό- χορό της ένταξης στην Asian Infrastructure Investment Bank (AIIB) και την αγνόησή των «παραινέσεων» και των πιέσεων από την πλευρά των Η.Π.Α. Το βλέπουμε ακόμα και στην Ιαπωνία με διάφορους τρόπους (προσπάθεια αλλαγής Συντάγματος, «επανέναρξης» σχέσεων και συνομιλιών με την Ρωσία). Το βλέπουμε ακόμα στον ρόλο που -φαίνεται να- αναλαμβάνει στην Μέση Ανατολή η -παρακμάζουσα (;) τουλάχιστον με βάση όσα διαβάζουμε- Ρωσία. Μια Ρωσία που στο απόγειο της δύναμης της δεν προωθούνταν πέρα από την άμεση περιφέρεια της (εξαίρεση αποτελεί η περίπτωση του Σουέζ). Το βλέπουμε, σε ορισμένες περιπτώσεις ακόμα και με την «παραδοσιακή σύμμαχο» και «προνομιακό εταίρο» Γερμανία. Οι φυγόκεντρες τάσεις, τόσο εντός του ευρωατλαντικού όσο και εντός του ευρωπαϊκού χώρου είναι φανερές.

Αυτές είναι ενδείξεις και συμπτώματα που δεν επιδέχονται αμφισβήτηση. Στο εσωτερικό μπορείς να κοροϊδέψεις, να παραπλανήσεις ή ακόμα και να καλλιεργήσεις ψευδαισθήσεις στους πολίτες και του ψηφοφόρους ως προς το εκτόπισμα της δύναμης σου. Στο διεθνές περιβάλλον ποτέ.

Ο κόσμος άλλαξε. Ορισμένοι στην Ελλάδα, όμως, δείχνουν να μην θέλουν να το αποδεχθούν (βρίσκονται σε κατάσταση άρνησης). Δεν είναι παράξενο αυτό βέβαια σε μια χώρα που παραδοσιακά αντιλαμβάνεται τις παγκόσμιες εξελίξεις με καθυστέρηση -τριών- δεκαετιών. Η Ελλάδα φροντίζει να ζει σε έναν άλλο πλανήτη και να βαδίζει ανάποδα, σαν τον κάβουρα (*). Αντίθετα προς τις παγκόσμιες τάσεις.

-----
(*) Επειδή «οι Αμερικανοί θα πιέσουν τους Γερμανούς για το χρέος». Αυτά όμως είναι κάπως παιδιάστικα πράγματα. Όπως και η τεχνητή εικόνα της υποτιθέμενης παντοδυναμίας των Ηνωμένων Πολιτειών. Ας το επαναλάβω. Στο εσωτερικό μπορείς να κοροϊδέψεις, να παραπλανήσεις ή ακόμα και να καλλιεργήσεις ψευδαισθήσεις. Στο διεθνές περιβάλλον ποτέ (όσα ιδεολογήματα και όσους κομματισμούς και ωραία λόγια να χρησιμοποιήσεις). Τα γεωπολιτικά κενά και τα κενά ισχύος που αφήνουν πίσω τους οι Η.Π.Α είναι πολλά και τεράστια.

Και όλα αυτά, δίχως να αναφέρω χώρες όπως η Κίνα, η Ινδία, η Ινδονησία κ.λπ. Από τους παραδοσιακούς συμμάχους στους οποίους αναφέρθηκα, ξέχασα την περίπτωση της Αυστραλίας που πάντα θεωρούνταν περίπου «αυτονόητη».


III
Η Εταιρική Σχέση των δύο ακτών του Ειρηνικού (Trans-Pacific Partnership - TPP) είναι σημαντικότερη για τις παγκόσμιες εξελίξεις και την διαμόρφωση του νέου αιώνα από ότι η Διατλαντική Συμφωνία-Εταιρική Σχέση Εμπορίου και Επενδύσεων (Transatlantic Trade and Investment Partnership - TTIP). Η τελευταία -όχι από οικονομική σκοπιά αλλά από στρατηγική- επιδιώκει την διατήρηση της ενότητας και την εμβάθυνση του ΕυρώΑτλαντικού πλαισίου και την συγκράτηση των φυγόκεντρων τάσεων που έχουν αναπτυχθεί στο εσωτερικό του. Δεν θα τα καταφέρει. Και δεν θα τα καταφέρει γιατί οι φυγόκεντρες δυνάμεις/τάσεις που αναπτύσσονται στο εσωτερικό του ΕυρώΑτλαντικού -και ευρωπαϊκού- χώρου είναι δομικές σε ότι αφορά τη σχέση τους με το διεθνές σύστημα' και είναι αδύνατον μια εμπορική, επενδυτική ή άλλη συμφωνία να αντιστρέψει δομικές διεθνοσυστημικές τάσεις.

Από τα τέλη της δεκαετίας του 1950 μέχρι τις αρχές της δεκαετίας του 1990, δηλαδή κατά τη διάρκεια του διπολικού συστήματος, επικράτησαν κεντρομόλες δυνάμεις τόσο εντός του ΕυρωΑτλαντικού χώρου όσο και εντός της Ευρώπης, οι οποίες τροφοδότησαν τις ενοποιητικές διαδικασίες του ευρωπαϊκού σχεδίου. Από τα τέλη της δεκαετίας του 1990, δηλαδή από την κατάρρευση του διπολικού συστήματος, και ύστερα, και με επιταχυνόμενους ρυθμούς κατά την τελευταία δεκαπενταετία άρχισαν να ενισχύονται οι φυγόκεντρες δυνάμεις τόσο εντός του ΕυρωΑτλαντικού χώρου όσο εντός του ευρωπαϊκού.

Αυτή η -δομική- αλλαγή σε επίπεδο διεθνούς συστήματος, αυτή η παγκόσμια διαδικασία ή τάση δεν είναι αναστρέψιμη μέσω -μιας- οποιασδήποτε συμφωνίας.

-----
- Και όλα τα προηγούμενα δίχως να αναφερθώ καν στο τι τέρατα ενδέχεται να γεννήσει η εφαρμογή της (είναι διαφορετικό πράγμα η ψήφιση και διαφορετικό πράγμα η εφαρμογή). Έχουμε καιρό ακόμα.

- Για την Trans-Pacific Partnership (TPP) θα επανέλθω. Απλά να σας ενημερώσω πως υπάρχει το -παναγνωστό, όχι τυχαία βέβαια- «κινέζικο» αντίστοιχο της. Η Regional Comprehensive Economic Partnership (RCEP), η οποία συμπεριλαμβάνει εξαιρετικά σημαντικές χώρες που δεν συμμετέχουν στην TPP, όπως η Ινδία και η Ινδονησία. Ο πυρήνας της RCEP δεν είναι μονάχα η Κίνα, αλλά η τριπλέτα Κίνα, Ιαπωνία και Νότιος Κορέα (εξαιρετικά έξυπνο για την ασιατική πλευρά του Ειρηνικού, εξαιρετικά ανησυχητικό για την Αμερικανική πλευρά του). Σε συνδυασμό με την πρόσφατη διπλωματική καταστροφή και παταγώδη αποτυχία υποδαύλισης της Ασιατικής Τράπεζας Επενδύσεων και Υποδομών (AIIB), οι Ηνωμένες Πολιτείες βρίσκονται υπό πίεση σε ότι αφορά την παρουσία τους στην Ασία.

- Ο συνδυασμός της TPP και της TTIP, επιδιώκει να προσδώσει μια κεντρικότητα στη θέση των Ηνωμένων Πολιτειών στο διεθνές σύστημα, δηλαδή να δημιουργήσει μια αρχιτεκτονική που στο κέντρο της θα βρίσκονται οι Η.Π.Α (είναι ανισοβαρής και ασύμμετρη η σχέση βέβαια).