5 Μαρτίου 2015

Με αφορμή μια επισήμανση του Joschka Fischer. Κυριαρχία, ηγεμονία, εθνικό κράτος και «Ευρώπη».


«Η Ελλάδα έδειξε επίσης ότι η κρίση του ευρώ είναι λιγότερο μια οικονομική κρίση και περισσότερο μια κρίση κυριαρχίας. Με την πρόσφατη εκλογή... Οι Έλληνες ψηφοφόροι ξεσηκώθηκαν εναντίον του εξωτερικού ελέγχου επί της χώρας τους από την «τρόικα» (την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα και το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο), τη Γερμανία, ή οποιονδήποτε άλλον... Η ελληνική σύγκρουση δείχνει ότι η ευρωπαϊκή νομισματική ένωση δεν λειτουργεί, διότι η δημοκρατικά νομιμοποιημένη κυριαρχία μιας χώρας έχει έρθει αντιμέτωπη με τη δημοκρατικά νομιμοποιημένη κυριαρχία άλλων χωρών. Έθνη-κράτη και νομισματική ένωση δεν ταιριάζουν καλά μαζί.»
Joschka Fischer


Η Κυριαρχία (των άλλων) είναι ο μεγαλύτερος εχθρός της Ηγεμονίας (μου)

Όσο περνά ο καιρός, τόσο περισσότερο φανερώνεται η τάση επικράτησης μιας τεχνοκρατίζουσας νεο-ολιγαρχικής αξιοκρατίας (Meritocracy) υπό τη μορφή της (δια)κυβέρνησης χωρίς κυβερνήσεις («governance without governments»). Το ζήτημα δεν είναι απλά η (εθνική) ανεξαρτησία, την οποία χλευάζουν διάφοροι αριστεροδεξιοί ηθικο-οικονομιστές. Το ζήτημα είναι η (εθνική) κυριαρχία. Πιο συγκεκριμένα, το ζήτημα δεν είναι καν η (εθνική) κυριαρχία, αλλά η κυριαρχία (σκέτο). Γιατί;

Γιατί η Κυριαρχία (των άλλων) είναι ο μεγαλύτερος εχθρός της Ηγεμονίας (μου).
Η κυριαρχία είναι ο κεντρικός στόχος.

Παρόμοια είναι και η κατάσταση με τον «εθνικισμό». Στόχος δεν είναι βέβαια ο εθνικισμός, αλλά το εθνικό κράτος. Και πιο συγκεκριμένα, δεν είναι καν το εθνικό κράτος, αλλά το κυρίαρχο κράτος.

Η έννοια της κυριαρχίας και του κυρίαρχου κράτους είναι ο κεντρικός στόχος.

Η αποδόμηση της βεστφαλιανής διεθνούς τάξης είναι στόχος εδώ και δεκαετίες (από τη δεκαετία του 70' και με επιταχυνόμενους ρυθμούς από τη δεκαετία του 90' και έπειτα). Το πιο προωθημένο project υπέρβασης της βεστφαλιανής κυριαρχίας σε πλανητική κλίμακα είναι η Ε.Ε. Το πρόβλημα είναι πως η αποδόμηση της ιδεολογίας (εθνικισμός) δεν οδηγεί σε υπέρβαση της δομής (εθνικό κράτος). Ένας από τους λόγους είναι πως το εθνικό κράτος κατάγεται από το κυρίαρχο κράτος (και είναι η πλέον πετυχημένη του μορφή η οποία έχει κατακλύσει τον πλανήτη). Η ταύτιση του «εθνικισμού» με την «πολιτική της ισχύος» είναι εσφαλμένη. «Πολιτική της ισχύος» υπήρχε πριν από τον εθνικισμό και θα υπάρχει και μετά από αυτόν. Ωστόσο το σημαντικό δεν είναι η ιδεολογία αλλά η υπέρβαση της δομής. Ταυτίζουν το εθνικό κράτος με το κυρίαρχο κράτος. Κάνουν λάθος. Θα υπάρξει κυρίαρχο κράτος και μετά το εθνικό κράτος (κάπως έτσι την πάτησαν και οι σοσιαλιστές). Η περίοδος των εθνικών κρατών είναι μονάχα μια ιστορική φάση του συστήματος των κυρίαρχων κρατών.

Το όραμα της Κίνας για τον εκμοντερνισμό του Ο.Η.Ε (ο οποίος έχει εξευτελιστεί τις τελευταίες δεκαετίες) και το μέλλον των διεθνών σχέσεων είναι διαμετρικά αντίθετο από αυτό των Ηνωμένων Πολιτειών και βασίζεται στους εξής άξονες (κατά δήλωση του Υπουργού Εξωτερικών Wang Yi - Westphalia with Chinese Characteristics και China's Vision for Modernizing the UN.): Σεβασμός 1) στην κυριαρχία, 2) την ανεξαρτησία και 3) την εδαφική ακεραιότητα, καθώς επίσης 4) στην επιλογή της αναπτυξιακής πορείας και του κοινωνικού συστήματος κάθε χώρας. Προειδοποίησε τις χώρες που ενεργούν μονομερώς ή εκτός του πλαισίου των Ηνωμένων Εθνών (εδώ έχουμε προσπάθεια προάσπισης ή/και επαναφοράς του κύρους του Ο.Η.Ε) προκειμένου να επιβάλουν τη θέλησή τους σε άλλους. Τέλος δήλωσε:

«Πρέπει να διασφαλίσουμε ότι η δικαιοσύνη και όχι η ηγεμονία, θα επικρατήσει στον κόσμο».


Εθν(ικ)ολαϊκισμός, ευρωλαϊκισμός και ευρωπαϊσμός
Κατά την προσωπική μου εκτίμηση έχει δημιουργηθεί μια κάπως τεχνητή ιδεολογική αντιπαράθεση η οποία προσπαθεί εδώ και περίπου δύο δεκαετίες να υποβαθμίσει το ουσιώδες (δες προηγούμενα) και να κωδικοποιήσει τα πάντα στην αντιπαράθεση «εθν(ικ)ολαϊκισμός» - «ευρωπαϊσμός» (βιβλία, άρθρα και ιδέες που εκδίδονται περισσότερο με στόχο να διαμορφώσουν συνειδήσεις παρά οτιδήποτε άλλο). Βέβαια εάν λαϊκισμός «είναι ο τρόπος, με τον οποίο γεφυρώνεται (προσωρινά) η αντίφαση ανάμεσα στην αρχή της γενικής ισότητας και στην (προσωρινή) έμπρακτη εξουσία μιας ελίτ μέσα στις συνθήκες της μαζικοδημοκρατικής πολιτικής», θα πρέπει να αρχίσουμε να μιλάμε και για έναν «ευρωλαϊκισμό» και όχι μονάχα για έναν «εθν(ικ)ολαϊκισμό», με όσα συμβαίνουν εντός της «Ευρώπης». Οι ετεροβαρείς συγκαλύψεις υπέρ του ισχυρού είναι αντιδραστικές και ας φέρουν φαινομενικά προοδευτικό μανδύα.

Ο ευρωλαϊκισμός μιλάει πολύ και συνεχώς για ιδεολογία (εθνικισμό) αλλά όχι για δομές (την δυσκολία και την αποτυχία υπέρβασης της εθνοκρατικής δομής). Κατ' ουσίαν, ορισμένοι «ευρωπαϊστές» δεν αντιλαμβάνονται πως η -δική τους- αποτυχία υπέρβασης των εθνοκρατικών δομών, γεννά τον εχθρό τον οποίον -υποτίθεται πως- καταπολεμούν. Να είσαι αιτία αυτού που -υποτίθεται πως- αξιώνεις να καταπολεμήσεις και να μη το συνειδητοποιείς καν. Ο λεγόμενος «εθν(ικ)ολαϊκισμός» είναι σύμπτωμα μιας αποτυχίας. Η αναγκαστική επιλογή ανάμεσα σε «εθν(ικ)ολαϊκισμό» και «ευρωλαϊκισμό» θυμίζει ένα δίλημμα του τύπου: Σταυροφορίες ή Ιεροί Πόλεμοι. Οδηγεί σε παίγνιο μηδενικού αθροίσματος και μηδενίζει τις όποιες αλήθειες και τα όποια δίκαια υπάρχουν και στις δύο πλευρές. Η αντιπαράθεση ανάμεσα σε «εθν(ικ)ολαϊκισμό» και «ευρωλαϊκισμό» από ένα σημείο και μετά καθίσταται αυτοτροφοδοτούμενη.

Ένας δημοκρατικός εθνοκρατισμός ο οποίος δεν θα επιθυμούσε να παραμείνει καθηλωμένος στα στενά όρια του έθνους θα μπορούσε να κάνει προσπάθειες υπέρβασης και διάνοιξης οριζόντων. Άλλωστε έτσι ξεκίνησαν αρχικά ο nationalism-εθνικισμός και ο (inter)nationalism-(δι)εθνικισμός, αν θέλουμε να είμαστε ακριβείς. Όπως έγραφε και ο Hobson στο έργο του Imperialism (το οποίο είχε μελετήσει ο Lenin): «Ο εθνικισμός είναι μια ξεκάθαρη λεωφόρος προς τον διεθνισμό». Δεν σήμαινε ο διεθνισμός α-εθνισμό ή αντιεθνικισμό. Θα αναφερθώ σε ειδικό σημείωμα στην πορεία που διέγραψαν μεταπολεμικά οι σοσιαλιστές αποδεχόμενοι την αμερικανοφιλελεύθερη ηγεμονία, γεγονός που τους οδήγησε να γίνουν οι θερμότεροι κήρυκες της υπερεθνικής εξουσίας και μετάλλαξε τον παλαιό τους διεθνισμό σε κοσμοπολιτισμό.

Το ζήτημα της ρευστότητας του «ευρωπαϊσμού» είναι τεράστιο και πολυπλόκαμο. Δεν είναι απλοϊκό. Διαπιστώνω, για παράδειγμα, πως ο «ευρωπαϊσμός» αποκτά τάσεις μεταμόρφωσης σε ΜεγαΕυρώΕθνικισμό ο οποίος στρέφεται εσωτερικά, ενάντια στους εθνικισμούς που όλοι γνωρίζουμε, και εξωτερικά, σε κατασκευές περιφερειακών εχθρών. Ως προς το εξωτερικό: Οι μαζικές διαδηλώσεις στις 15 Φεβρουαρίου 2003 στο Λονδίνο, τη Μαδρίτη, το Βερολίνο, το Παρίσι και άλλου, ενάντια στον πόλεμο του Ιράκ, έγινε προσπάθεια να συμβολοποιηθούν και να λειτουργήσουν ως καταλύτης δημιουργίας μιας ΠανΕυρωπαϊκής ταυτότητας (με τον ίδιο τρόπο λειτουργεί ο κακός εθνικισμός). Μάλιστα, τότε, συνυπέγραψαν ένα κείμενο ο Jürgen Habermas με τον Jacques Derrida, το οποίο θα παραθέσω άλλη στιγμή. Πριν λίγους μήνες έγινε προσπάθεια για κάτι αντίστοιχο με τις συγκεντρώσεις υποστήριξης του Charlie Hebdo και το σλόγκαν Je suis Charlie. Παρατηρήστε προσεκτικά. Επιφανειακά είναι η «ελευθερία του λόγου» και η «αυθαιρεσία της κυβέρνησης των Η.Π.Α», αλλά έχουν υπάρξει πολλές καταπατήσεις της ελευθερίας του λόγου και πολλές αυθαιρεσίες από κυβερνήσεις των Ηνωμένων Πολιτειών. Παρόλα αυτά δεν έβγαινε μαζικά ο κόσμος στους δρόμους. Δεν θα γίνει αποδεκτή η παρατήρηση πως υπάρχει χρήση της μεθόδου κατασκευής εχθρών προκειμένου να δομηθεί ταυτότητα, θα τονιστεί η προάσπιση αξιών, αλλά οι εχθροί, έστω και συγκαλυμμένα, ήταν συγκεκριμένοι. Οι Η.Π.Α και το Ισλάμ - με τη Ρωσία να βρίσκεται σταθερά στο φόντο. Ως προς το εσωτερικό: Η αφήγηση της λεγόμενης «νέας δεξιάς», σε περίπτωση που δεν το γνωρίζετε, σνομπάρει τους εθνικισμούς που γνωρίζουμε ως επαρχιώτικους και τους χαρακτηρίζει «μικροεθνικισμούς» (όρος αντίστοιχα χλευαστικός του «μικροαστισμού» της αριστεράς). Γι' αυτή την προσέγγιση, μονάχα ένας ΠανΕυρωπαϊκός εθνικισμός έχει σημασία. Ο «ευρωπαϊσμός» επίσης αποκτά μια ακόμα τάση, αυτή της μεταμόρφωσης σε νεο-γερμανισμό. Το 1943 γνωρίζουμε ποιοι ήταν οι ενθουσιωδέστεροι «ευρωπαϊστές».


Η αέναη επανάληψη του εθνικού κράτους ως «αναχρονισμού»
Το ζήτημα περιορισμού της κρατικής κυριαρχίας μέσω της εκχώρησης εξουσιών σε ανώτερες υπερεθνικές αρχές και του εθνικού κράτους ως «ξεπερασμένου» που πρέπει να το «υπερβούμε», δεν είναι τωρινό ούτε πρωτοφανές. Τα ίδια διαβάζαμε τη δεκαετία του 1940, αλλά και νωρίτερα, στο μεσοπόλεμο (επίσης διάφοροι πολιτικοί στοχαστές των Αψβούργων θεωρούσαν το έθνος-κράτος «αναχρονισμό»). Να το πούμε και διαφορετικά. Για όσο συνέβαλλαν στην απρόβλεπτη κατάρρευση και διάσπαση των απολυταρχικών αυτοκρατοριών της Ρωσίας, της ΑυστροΟυγγαρίας, της Γερμανίας (του Οίκου των Χοεντσόλερν) και της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, ο εθνικισμός και το έθνος-κράτος ήταν αγαθοί και καλοί, καθώς οι εδαφικές εθνοκρατικές διευθετήσεις στην ΚεντροΝοτιοΑνατολική Ευρώπη (δηλαδή στους χώρους που βρίσκονται εντός του τριγώνου Γερμανίας-Τουρκίας-Ρωσίας), εξυπηρετούσαν τα ιμπεριαλιστικά συμφέροντα της Βρετανίας και της Γαλλίας - οι παγκόσμιες αυτοκρατορίες των οποίων εκείνη την περίοδο ήταν μεγαλύτερες από ποτέ. Όταν επικράτησαν τα εθνικά κράτη και επανήλθαν τα πανευρωπαϊκά νεο-αυτοκρατορικά φιλελεύθερα φεντεραλιστικά οράματα, είτε προπολεμικά από τη Γαλλία και τη Βρετανία, είτε μεταπολεμικά από τις Η.Π.Α, τα εθνικά κράτη έγιναν ξανά «αναχρονισμός» (όπως έλεγαν και οι πολιτικοί στοχαστές των Αψβούργων). Δεν έχετε παρά να διαβάσετε έργα από τους Emery Reves, Paul Sering (Richard Löwenthal), Ronald (Kim) Mackay, Feliks Gross κ.λπ. Το έργο The Anatomy of Peace του πρώτου, είναι κλασικό δείγμα φιλελεύθερης παγκοσμιο-φεντεραλιστικής σκέψης. Δεν αμφισβήτησαν όμως τα εθνικά κράτη και δεν θεώρησαν απαραίτητη την «υπέρβαση» τους μονάχα οι προηγούμενοι. Από το παρακάτω απόσπασμα έχω τονίσει το σημείο που σχετίζεται με την ανάρτηση, ωστόσο ολόκληρο το απόσπασμα είναι καταπληκτικό και επίκαιρο:
Η μέχρι θανάτου υπεράσπιση όσων μεγάλων και σπουδαίων έχουν ως τώρα κατακτηθεί, η αξιοποίηση τους, η οργάνωση της οικονομικής και πολιτικής ζωής της Ευρώπης... όλα αυτά εκ πρώτης όψεως θα ήταν ικανά να αποτελέσουν έναν σαφή και συγκεκριμένο στόχο, ένα πρόγραμμα που θα συσπείρωνε γύρω του οπαδούς και θα δημιουργούσε συναίνεση, αν δεν συνέβαινε σε αυτήν ακριβώς την πολιτική αποστολή η Γερμανία να αποδεικνύεται τόσο αποφασιστικά και αμετακίνητα κατώτερη από το έργο που έχει να επιτελέσει.
Η εμφατική απόφαση των Γερμανών να οργανώσουν την Ευρώπη ιεραρχικά, σαν μια πυραμίδα με τη Γερμανία στην κορυφή, είναι γνωστή σε όλους... Σε όλες τις χώρες, ακόμη και σ' αυτές που έως χτες κρατούσαν μια μάλλον σαφή αντιγερμανική στάση, δεν έλειπαν οι πολιτικές προσωπικότητες και τα ρεύματα που ήταν έτοιμα να παραδεχτούν... ότι τα εθνικά κράτη έπρεπε να δώσουν τη θέση τους σε πολύ μεγαλύτερες πολιτικές οντότητες... Έτσι η έννοια της ιεραρχικής οργάνωσης της Ευρώπης δεν ήταν από μόνη της απαράδεκτη.
Όμως αυτό που εντυπωσιάζει όποιον έρθει σε επαφή με τους Γερμανούς είναι καθαρά η μηχανική και υλιστική τους αντίληψη για την ευρωπαϊκή τάξη. Γι' αυτούς, οργάνωση της Ευρώπης σημαίνει να αποφασίζουν πόσο απ' αυτό ή από εκείνο το ορυκτό πρέπει να παραχθεί και πόσοι εργάτες πρέπει να χρησιμοποιηθούν. Δεν τους περνά από το μυαλό ότι καμιά οικονομική τάξη πραγμάτων δεν μπορεί να ισχύσει αν δεν βασίζεται σε μια πολιτική τάξη και ότι, για να κάνεις τον Βέλγο ή τον Βοημό εργάτη να δουλέψει, δεν αρκεί να του υποσχεθείς έναν ορισμένο μισθό...
Λουτσόλλι, διπλωμάτης της φασιστικής Ιταλίας 1942

Θα πρέπει να είναι προσεχτικοί, σεμνοί, και όχι αλαζόνες, οι φεντεραλιστές και διάφοροι «ευρωπαϊστές». Διότι η Ευρώπη του Χίτλερ, υπό μια έννοια, σαφώς και μπορεί να ιδωθεί ως το αρνητικό αποτέλεσμα της Κοινωνίας των Εθνών, του φιλελεύθερου -γαλλικής έμπνευσης- πανευρωπαϊκού φεντεραλισμού ή γενικότερα το τερατογονικό δημιούργημα της αποτυχημένης μεταφύτευσης του φιλελευθερισμού στην ευρωπαϊκή ήπειρο. Σήμερα η εποχή μπορεί να είναι διαφορετική και τα ευρωπαϊκά έθνη γερασμένα και παρηκμασμένα, αλλά έχουν γερές και βαθιές εθνικές παραδόσεις. Δεν θα παραδώσουν εύκολα τα κεκτημένα και τις κατακτήσεις τους, κάτω από συνθήκες εκβιασμού και εν μέσω πολλαπλών και πολυεπίπεδων κρίσεων (πολιτικών, οικονομικών, νομιμοποίησης, δημοκρατίας, ηγεσίας κ.λπ) σε κάποια τεχνοδομή η οποία δεν εκλέγεται, δεν ελέγχεται και δεν λογοδοτεί στους ευρωπαϊκούς Δήμους. Ο «ευρωπαϊσμός» και ο φεντεραλισμός μπορούν να είναι είτε ύπουλοι, είτε ειλικρινείς.


Ερωτήματα, φεντεραλισμός και Γαλλία
Πως μπορεί να συνυπάρξει ο εθνικός οικονομικός «σχεδιασμός» σε σχέση με έναν ευρωπαϊκό τέτοιο; Τι θα μπορούσε να συμβεί εάν τα οικονομικά -και πολιτικά- συμφέροντα σε εθνικό επίπεδο δεν συμπορεύονταν ή έρχονταν σε σύγκρουση με τα λεγόμενα «ευρωπαϊκά συμφέροντα»; Το συγκρουσιακό δυναμικό που φέρουν τέτοια ενδεχόμενα δεν νομίζω πως έχει γίνει συνειδητό (ιδιαίτερα στην «αριστερά» - η οποία τελικά, μόλις έφτασε στην εξουσία, αναγκάστηκε, οι συνθήκες την ανάγκασαν, να γίνει... γκωλική και εθνοκυρίαρχη). Την περίοδο του σχεδίου Μάρσαλ ήταν τέτοιος ο φεντεραλιστικός ενθουσιασμός που πολλοί πίστευαν πως το εθνικό κράτος θα εξαφανιστεί. Αργότερα, η τηλεόραση θεωρήθηκε ως ο έσχατος καταλύτης των εθνικών πολιτισμών. Κατέληξε να δημιουργεί ισχυρότερο αίσθημα εθνικής ταυτότητας. Μεγαλύτερη ολοκλήρωση δεν υπάρχει μονάχα μεταξύ κρατών, αλλά και στο εσωτερικό των κρατών. Το 1989 όλη αυτή η αισιόδοξη σιγουριά πήγε περίπατο και «δυτικοί» σχολιαστές έμειναν αποσβολωμένοι ξανά. Ίσως όμως ο καλύτερος τρόπος να αναλύσει κανείς τον πόλεμο της Γιουγκοσλαβίας, είναι ως προϊόν της κατάρρευσης του φεντεραλισμού μετά το 1989 (σκεφτείτε και την άνοδο των αυτονομιστικών κινημάτων).

Το νεο-φεντεραλιστικό ρεύμα στην Ευρώπη αυξήθηκε από τα μέσα της δεκαετίας του 80' για έναν μονάχα λόγο. Εξαιτίας της ανησυχίας της Γαλλίας για την αυξανόμενη δύναμη της Γερμανίας. Μονάχα που οι Γάλλοι δεν στρέφονται στον φεντεραλισμό και σε μια υπερεθνική τεχνοδομή δίχως νομιμοποίηση προς «συγκράτηση» της Γερμανίας, αλλά στην Le Pen. Γράφω αυτό που δεν λέει κανείς επειδή δεν αρέσει.

Η «λεπενοποίηση» της Γαλλίας είναι ευθέως ανάλογη με την «γερμανοποίηση» της Ευρώπης.

Όσο αναδομείται η ευρωπαϊκή ήπειρος γύρω από την γερμανική ισχύ, τόσο η Γαλλία θα «λεπενοποιείται». Η ενδογενής δυναμική της Le Pen έχει όρια και αυτά τα όρια έχουν ξεπεραστεί προ πολλού. Η συνεχιζόμενη δυναμική της δεν μπορεί να εξηγηθεί μονάχα με όσα συμβαίνουν στο εσωτερικό της Γαλλίας. Η ανακατανομή και η ανισορροπία δύναμης στην «Ευρώπη» και η μετουσίωση της οικονομικής δύναμης της Γερμανίας σε πολιτική δύναμη την τροφοδοτεί. Από τη Γαλλία, ιστορικά, έχουν ξεκινήσει πανευρωπαϊκά πολιτικά και οικονομικά πλάνα, γνωρίζουν λοιπόν πως κυρίαρχος δεν είναι ο ουρανός ή η «Ευρώπη».

Όπως γράφει και ο Joschka Fischer: «Η Ελλάδα έδειξε επίσης ότι η κρίση του ευρώ είναι λιγότερο μια οικονομική κρίση και περισσότερο μια κρίση κυριαρχίας». Η εκχώρηση κυριαρχίας σε υπερεθνικούς οργανισμούς, σε αντίθεση με ότι πιστεύει και προτείνει ο γερμανός πολιτικός, θα ενισχύσει την άνοδο της Le Pen και γενικότερα του εθνικισμού στην Ευρώπη. Η Γαλλία είναι η Μητέρα του εθνικισμού και του εθνικού κράτους. Τον εθνικισμό μπορεί να τον εγκαταλείψει, το εθνικό κράτος όμως, δεν πρόκειται να το εγκαταλείψει (από τη στιγμή που δεν είναι η κυρίαρχη σε μια νέα πολιτική μετα-εθνοκρατική δομή).


Τελικά γιατί αποδεικνύεται τόσο σκληρό καρύδι το εθνικό κράτος;
Γιατί από το 1648 και την Συνθήκη της Βεστφαλίας και μέχρι τις μέρες μας, μονάχα το εθνικό κράτος έχει καταφέρει να είναι το πολιτικό πλαίσιο μέσα στο οποίο μια συλλογικότητα έχει πιθανότητες να πραγματώσει και να συνδυάσει την κυριαρχία, την δημοκρατία, την αυτοδιάθεση, τον αυτοκαθορισμό και την ανεξαρτησία σε συνθήκες -πολιτικής- ελευθερίας. Όταν θα υπάρξει πραγματικά -και όχι με ακροβασίες και ευχολόγια τύπου Habermas- ένα νέο πολιτικό πλαίσιο το οποίο θα συνδυάζει τα προηγούμενα, το εθνικό κράτος, αυτό το πολιτικό αριστούργημα όπως το είχε ονομάσει ο Raymond Aron, θα το υπερβούμε και θα συνεχίσουμε την ανθρώπινη Οδύσσεια μας, προς αναζήτηση της Ιθάκης μας.


.~`~.