13 Μαΐου 2013

Για την Ιαπωνία - μέρος α'.


.~`~.
Ι
Σύντομη ιστορική αναδρομή
Δεν έχετε ακούσει για τον Perry (αρχιπλοίαρχος Matthew Perry του ναυτικού των Η.Π.Α, ο οποίος διαπραγματεύτηκε την πρώτη εμπορική συνθήκη Η.Π.Α-Ιαπωνίας); Δεν ξέρετε τίποτα για την ιστορία σας... Η Ιαπωνία των Tokugawa πίστευε στην απομόνωση' δεν ήθελε να έχει καμιά σχέση με άλλες χώρες και είχε καλά κλειδωμένες τις πόρτες της. Και τότε ήρθε ο Perry από τη χώρα σας με τα μαύρα πλοία του για να ανοίξει αυτές τις πόρτες' έστρεψε τα μεγάλα κανόνια του προς την Ιαπωνία και προειδοποίησε: ''Αν δεν κάνετε συναλλαγές μαζί μας, θα αντιμετωπίσετε αυτά τα κανόνια. Ανοίξτε τις πόρτες σας και διαπραγματευτείτε με άλλες χώρες επίσης''. Και τότε η Ιαπωνία όντως άνοιξε τις πόρτες της και προσπάθησε να κάνει συναλλαγές με άλλες χώρες, έμαθε ότι όλες αυτές οι χώρες ήταν τρομοκρατικά επιθετικές. Και έτσι, προκειμένου να υπερασπιστεί τον εαυτό της πήρε για δάσκαλο της τη χώρα σας και άρχισε να μαθαίνει πως να είναι επιθετική. Μπορείτε να πείτε ότι γίναμε μαθητές σας.
Στρατηγός Ishiwara Kanji

---------------------------------------------------------------
Κατά τις δίκες των εγκληματιών πολέμου στο Τόκιο τον Μάιο του 1946, όταν προκάλεσε έναν Αμερικανό κατήγορο διατυπώνοντας το ίδιο συμπέρασμα-επιχείρημα στο οποίο κατέληξε ο E. H. Norman (ένας διεισδυτικός επικριτής της αυταρχικής χροιάς της παλινόρθωσης του Meiji), ότι όλα τα διδάγματα της ιστορίας «προειδοποίησαν τους πολιτικούς ηγέτες της εποχής του Meiji ότι δεν υπήρχε μέση οδός μεταξύ του status ενός υποτελούς έθνους και του status μιας αυξανόμενης σε μέγεθος νικηφόρας αυτοκρατορίας».
---------------------------------------------------------------

Πριν το 1853 η Ιαπωνία είχε ελάχιστες επαφές με τον έξω κόσμο και ιδίως με τις Ηνωμένες Πολιτείες και τις ευρωπαϊκές μεγάλες δυνάμεις... Οι μεγάλες δυνάμεις χρησιμοποίησαν τη «διπλωματία των κανονιοφόρων» για να «ανοίξουν» την Ιαπωνία στη δεκαετία του 1850, υποχρεώνοντας την να δεχτεί μια σειρά άνισων εμπορικών συνθηκών. Την ίδια περίοδο, οι μεγάλες δυνάμεις προσπαθούσαν να αποκτήσουν έλεγχο σε εδάφη της ασιατικής ηπείρου... Η Ιαπωνία αντέδρασε στη δυσμενή στρατηγική της θέση μιμούμενη της μεγάλες δυνάμεις, τόσο στο εσωτερικό, όσο και στο εξωτερικό.
Οι Ιάπωνες ηγέτες αποφάσισαν να μεταρρυθμίσουν το πολιτικό τους σύστημα και να αναταγωνιστούν τη Δύση οικονομικά και στρατιωτικά. Όπως το διατύπωσε ο υπουργός Εξωτερικών της Ιαπωνίας το 1887: «Αυτό που πρέπει να κάνουμε είναι να μεταμορφώσουμε την αυτοκρατορία μας και τον λαό μας, κάνοντας την αυτοκρατορία μας σαν τις χώρες της Ευρώπης και τον λαό μας σαν τους λαούς της Ευρώπης. Για να το διατυπώσω διαφορετικά, πρέπει να εγκαθιδρύσουμε μια νέα αυτοκρατορία, ευρωπαϊκού τύπου, στην άκρη της Ασίας».
Η παλινόρθωση του Meiji το 1869 ήταν το πρώτο μεγάλο βήμα στον δρόμο της ανανέωσης. Παρ' ότι κατά τα πρώτα χρόνια του εκσυγχρονισμού η κύρια έμφαση δόθηκε στην εσωτερική πολιτική, η Ιαπωνία σχεδόν αμέσως άρχισε να ενεργεί σαν μεγάλη δύναμη στην παγκόσμια σκηνή. Ο αρχικός κατακτητικός στόχος της Ιαπωνίας ήταν η Κορέα, αλλά κατά τα μέσα του 1980 ήταν εμφανές ότι η Ιαπωνία ήταν αποφασισμένη να ελέγξει μεγάλα τμήματα της ασιατικής ηπείρου' κατά το τέλος του Α' Παγκοσμίου Πολέμου ήταν σαφές ότι η Ιαπωνία επιδίωκε την ηγεμονία στην Ασία. Οι επιθετικές τάσεις της Ιαπωνίας παρέμειναν ανέπαφες μέχρι το 1945, οπότε ηττήθηκε αποφασιστικά στον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο...
Ως προς το κίνητρο της Ιαπωνίας, υπάρχει ευρεία συμφωνία μεταξύ των μελετητών της ιαπωνικής εξωτερικής πολιτικής, ο Mark Peattie διατυπώνει την κυρίαρχη άποψη όταν επισημαίνει ότι, «η ασφάλεια -ή μάλλον η ανασφάλεια- σε σχέση με την προώθηση της δυτικής ισχύος στην Ασία φαίνεται, με βάση τα στοιχεία, να αποτελούσε κυρίαρχη έγνοια που οδήγησε στην απόκτηση των διαφόρων εδαφών που αποτέλεσαν την ιαπωνική αυτοκρατορία».


Ο Στρατηγός Ishiwara Kanji ολοκλήρωσε την παρέμβαση του απευθυνόμενος στην Αμερικανό κατήγορο: Γιατί δεν κλητεύετε τον Perry από τον άλλο κόσμο και δεν τον δικάζετε ως εγκληματία πολέμου;


.~`~.

Εσωτερικές σχέσεις
Η Ιαπωνία μετά την καταστροφή του 1945: μια κατάρρευση άνευ προηγουμένου ακολούθησε την παράδοση της Ιαπωνίας μετά από τις ατομικές βόμβες στη Χιροσίμα (5 Αύγουστου 1945) και στο Ναγκασάκι (8 Αυγούστου) [Θυμίζω, πως την ίδια μέρα υπάρχει η σοβιετική απόφαση κήρυξης πολέμου εναντίον της Ιαπωνίας, ένα γεγονός το οποίο δεν τονίζεται. Η Ιαπωνία είχε εισβάλει τόσο στη τσαρική όσο και στη μπολσεβικική Ρωσία λίγες δεκαετίες νωρίτερα]. Η νοτιοανατολική Ασία, την οποία μόλις είχε κατακτήσει, ξέφευγε από τα χέρια της. Και, το χειρότερο, γκρεμίζεται όλο εκείνο το οικοδόμημα που είχε στηθεί από την αρχή της περιόδου Meiji (1868), και είχε μετατρέψει την Ιαπωνία σε μια εκπληκτική εξαίρεση, μέσα στην Άπω Ανατολή του πρώτου μέρους του 20ου αιώνα... Από το τέλος του 19ου αιώνα ως τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο, ο μέσος ρυθμός ανάπτυξης της Ιαπωνίας ήταν 4% ετησίως. Από το 1946 ως το 1956, ο συντελεστής αυτός έφτασε το 10,6% (στη Γαλλία, 4,3%) από το 1957 ως το 1959, 9,2%... Πρόκειται για πρωτοφανείς αριθμούς.
Fernand Braudel

Ο διακεκριμένος βρετανός επιστήμονας G. C. Allen, που είναι αυθεντία στην ιαπωνική οικονομική ιστορία, αφηγείται μια ιστορία που μας παρέχει σημαντικές γνώσεις σχετικά με την ιαπωνική οικονομική ψυχολογία. Στα τέλη του Β' Παγκοσμίου Πολέμου οι αμερικανοί αξιωματούχοι της διοίκησης κατοχής συνέστησαν στους Ιάπωνες να ακολουθήσουν τη θεωρία του συγκριτικού πλεονεκτήματος και, ως εκ τούτου, να επικεντρωθούν σε προϊόντα εντάσεως εργασίας για την ανοικοδόμηση της οικονομίας τους.
Η οικονομική και πολιτική ελίτ της Ιαπωνίας είχε ωστόσο διαφορετικές ιδέες και δεν ήθελε να έχει καμία σχέση με αυτό που θεωρούσε ότι ήταν μια προσπάθεια των Αμερικανών να υποβιβάσουν την Ιαπωνία στο χαμηλότερο άκρο του οικονομικού και τεχνολογικού φάσματος. Αντίθετα, το ιαπωνικό υπουργείο Διεθνούς Εμπορίου και Επενδύσεων και άλλες κρατικές υπηρεσίες της ανώτατης ιαπωνικής οικονομικής διοίκησης αποφάσισαν να επιχειρήσουν να κάνουν την Ιαπωνία οικονομικά και τεχνολογικά ίση, ίσως ακόμη και ανώτερη, με τη Δύση. Στο ξεκίνημα του 21ου αιώνα αυτός ο στόχος εξακολουθεί να να είναι η κινητήρια δύναμη της ιαπωνικής κοινωνίας.
Στο ιαπωνικό σύστημα η οικονομία υποτάσσεται στους κοινωνικούς και πολιτικούς στόχους της κοινωνίας. Όπως έγραψε ο διακεκριμένος ιάπωνας οικονομολόγος Ryutaro Komiya, από την Παλινόρθωση των Meiji (1868) και μετά οι κύριοι στόχοι της Ιαπωνίας ήταν να «καταστεί αυτάρκης η οικονομία» και να «φτάσει τη Δύση». Στα χρόνια που προηγήθηκαν του Β' Παγκοσμίου Πολέμου η ικανοποίηση αυτής της φιλοδοξίας σήμαινε ότι έπρεπε να συγκροτήσει ισχυρό στρατό και να γίνει βιομηχανική δύναμη. Ωστόσο μετά τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο η Ιαπωνία εγκατέλειψε τον μιλιταρισμό και εστιάστηκε στο να γίνει ένα ισχυρό βιομηχανικό και τεχνολογικό κράτος, προάγοντας επίσης ταυτόχρονα την κοινωνική αρμονία μεταξύ του ιαπωνικού λαού.

---------------------------------------------------------------
Το ότι οι μεγάλες δυνάμεις πρέπει να είναι μεγάλες στρατιωτικές δυνάμεις μπορεί να φαίνεται πλεονασμός, ωστόσο το 1970 ο ιάπωνας πρωθυπουργός κύριος Sato απέρριψε την άποψη αυτή ισχυριζόμενος ότι η Ιαπωνία θα γινόταν η πρώτη χώρα στην ιστορία που θα γινόταν μεγάλη, χωρίς να έχει τους στρατιωτικούς εξοπλισμούς που είχαν πάντα αυτού του είδους οι δυνάμεις στο παρελθόν [το ίδιο δόγμα υποστήριξε, ο έτερος αμφισβητίας του status quo, υπονομευτής της διεθνούς τάξης και ηττημένος του Β' Παγκοσμίου Πολέμου, η Γερμανία]. Ο κύριος Sato, για να υποστηρίξει την άποψη του, θα μπορούσε να τονίσει τη μεγάλη πολιτική επιρροή που είχε αρχίσει τότε να ασκεί η Ιαπωνία λόγω της οικονομικής της δύναμης καθώς και τους περιορισμούς που υπάρχουν πλέον στη χρήση βίας ως οργάνου της εξωτερικής πολιτικής.
Δεν υπάρχει ωστόσο κανένας λόγος να πιστεύουμε ότι η Ιαπωνία ή κάποια άλλη χώρα μπορούν να ανέλθουν στη πρώτη κατηγορία δυνάμεων πολιτικά, χωρίς να λάβουν επίσης μέτρα που είναι απαραίτητα, για να ανέλθουν στην πρώτη κατηγορία των δυνάμεων στρατιωτικά...
---------------------------------------------------------------

Χρησιμοποιήθηκαν πολλοί όροι για να χαρακτηρίσουν την ιδιαίτερη φύση του ιαπωνικού συστήματος πολιτικής οικονομίας: σιντοϊστικός καπιταλισμός, καπιταλισμός του αναπτυξιακού κράτους, φυλετικός καπιταλισμός, συλλογικός καπιταλισμός, κοινωνικός κορπορατισμός, ανταγωνιστικός κομουνισμός, δικτυακός καπιταλισμός, εταιρισμός, καπιταλισμός του παραγωγού, καπιταλισμός των συμμετεχόντων, στρατηγικός καπιταλισμός και ίσως πιο τιμητικά ή περιφρονητικά «Ιαπωνία Α.Ε».
Ο καθένας από αυτούς τους χαρακτηρισμούς συνεπάγεται ιδιαίτερα σημαντικά στοιχεία του ιαπωνικού οικονομικού συστήματος, όπως η υπερβολική του έμφαση στην οικονομική ανάπτυξη, ο βασικός ρόλος των μεγάλων επιχειρήσεων στην οργάνωση της οικονομίας και της κοινωνίας, η υποταγή του ατόμου στην ομάδα, η υπεροχή του παραγωγού έναντι του καταναλωτή και η στενή συνεργασία ανάμεσα στη κυβέρνηση, στις επιχειρήσεις και στους εργαζομένους... το κράτος πρέπει να παίζει κεντρικό ρόλο στην εθνική οικονομική ανάπτυξη και στον ανταγωνισμό με τη Δύση.
Παρά το επιτακτικό καθήκον του ανταγωνισμού, οι Ιάπωνες συχνά υποτάσσουν την επιδίωξη της οικονομικής αποδοτικότητας στην κοινωνική δικαιοσύνη και στην εγχώρια αρμονία. Πολλές πλευρές της ιαπωνικής οικονομίας που προκαλούν απορία στους ξένους είναι συνέπεια μιας έντονης δέσμευσης στην εγχώρια αρμονία' και κίνητρο της «υπερβολικής ρύθμισης» της ιαπωνικής οικονομίας είναι εν μέρει η επιθυμία να προστατευτούν οι αδύναμοι και οι ανυπεράσπιστοι... Το ιαπωνικό σύστημα της εφ' όρου ζωής απασχόλησης χρησιμοποιήθηκε επίσης ως ένα μέσο για την προώθηση της κοινωνικής ειρήνης' οι ιαπωνικές εταιρείες, σε αντίθεση με τους αμερικανούς ανταγωνιστές τους, είναι πολύ απρόθυμες να «κάνουν περικοπές» και να απολύσουν χιλιάδες εργαζόμενους. Ωστόσο στο ξεκίνημα του 21ου αιώνα τα οικονομικά προβλήματα της Ιαπωνίας αρχίζουν να προκαλούν τη μεταβολή αυτής της κατάστασης. Παρ' όλα αυτά, οι δεσμεύσεις έναντι της πολιτικής ανεξαρτησίας και της κοινωνικής αρμονίας παίζουν βασικό ρόλο στην απόφαση του ιαπωνικού κράτους να διατηρήσει τον αυστηρό έλεγχο της οικονομίας.
Αυτοί οι πολιτικοί στόχοι είχαν ως αποτέλεσμα μια εθνική οικονομική πολιτική για την Ιαπωνία η οποία χαρακτηρίζεται καλύτερα ως νεομερκαντιλισμός' συνεπάγεται τη παροχή κρατικής βοήθειας, ρύθμισης και προστασίας συγκεκριμένων βιομηχανικών τομέων προκειμένου να αυξηθεί η διεθνής ανταγωνιστικότητα και να κατακτήσει η Ιαπωνία την πρώτη θέση στην παγκόσμια οικονομία. Αυτός ο οικονομικός στόχος της επίτευξης βιομηχανικής και τεχνολογικής ισότητας με άλλες χώρες προέκυψε από την εμπειρία της Ιαπωνίας ως κράτους που αναπτύχθηκε με καθυστέρηση και επίσης από το έντονο αίσθημα οικονομικής και πολιτικής τρωτότητας της.
Μια άλλη πολύ σημαντική αιτία αυτής της έντονης οικονομικής και πολιτικής ενεργητικότητας είναι η υπερβολική πίστη του ιαπωνικού λαού στη μοναδικότητα του, στην ανωτερότητα της κουλτούρας του και στο αναπόφευκτο πεπρωμένο του να καταστεί μεγάλη δύναμη.

Ο ρόλος του κράτους και το ιαπωνικό σύστημα βιομηχανικών σχέσεων
Μετά την Παλινόρθωση των Meiji το 1868, το ιαπωνικό κράτος ανέλαβε τον κύριο ρόλο στην οικονομία. Μετά την ήττα της Ιαπωνίας στον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο η άρχουσα τριημερής συμμαχία των κυβερνητικών γραφειοκρατιών, του κυβερνώντος Φιλελεύθερου Δημοκρατικού Κόμματος και των μεγάλων επιχειρήσεων άρχισε να επιδιώκει σθεναρά να καλύψει το χάσμα που χώριζε τη χώρα από τη Δύση. Για τον σκοπό αυτό η ελίτ επιδίωξε τη γρήγορη εκβιομηχάνιση μέσω μιας στρατηγικής που χρησιμοποιούσε την προστασία του εμπορίου, την προσανατολισμένη στις εξαγωγές ανάπτυξη και άλλες πολιτικές. Ο ιαπωνικός λαός στήριξε αυτό τον εκτεταμένο, παρεμβατικό ρόλο του κράτους και θεωρεί ότι το κράτος έχει τη νομική και σημαντική οικονομική αρμοδιότητα να προάγει την οικονομική ανάπτυξη και τη διεθνή ανταγωνιστικότητα. Η κυβερνητική γραφειοκρατία και ο ιδιωτικός τομέας, με την πρώτη να τίθεται συχνά επικεφαλής, συνεργάστηκαν αρμονικά για το συλλογικό καλό της ιαπωνικής κοινωνίας...
Η ασυνήθιστη ανεξαρτησία και εξουσία της κυβερνητικής γραφειοκρατίας, η οποία συνοδεύεται από γραφειοκρατικό κατακερματισμό στο εσωτερικό της κυβέρνησης, αποτελεί άλλη μια χαρακτηριστική πλευρά του ιαπωνικού κράτους που το καθιστά ξεχωριστό... Αν και γραφειοκρατικές διενέξεις υπάρχουν σε όλες τις χώρες, η Ιαπωνία δεν έχει ισχυρή εκτελεστική εξουσία... Επιπρόσθετα, η έντονη πίστη των Ιαπώνων στη συναινετική λήψη αποφάσεων επιτρέπει, ακόμη και ενθαρρύνει τη δημιουργία αδιεξόδων και την αναποφασιστικότητα... Ωστόσο μέχρι τα τέλη της δεκαετίας του 1990 είχε καταστεί σαφές ότι η αδυναμία της ιαπωνικής εκτελεστικής εξουσίας είχε αναχθεί σε σοβαρό εμπόδιο στην ικανότητα της Ιαπωνίας να αντιμετωπίζει τα δύσκολα οικονομικά και χρηματοπιστωτικά της προβλήματα.
Ένα άλλο ιδιαίτερο χαρακτηριστικό της ιαπωνικής κοινωνίας είναι ότι ο ιδιωτικός τομέας αναλαμβάνει πολλά «δημόσια» καθήκοντα. Για παράδειγμά, οι ιδιωτικές επιχειρήσεις φέρουν μεγάλη ευθύνη για την κοινωνική πρόνοια ενός μεγάλου τμήματος του ιαπωνικού πληθυσμού. Ενώ οι αμερικάνικη κυβέρνηση εκχωρεί ρυθμιστική εξουσία σε οιονεί αυτόνομες δημόσιες υπηρεσίες, η Ιαπωνία εκχωρεί μεγάλο μέρος της ευθύνης για την αστυνόμευση των επιχειρηματικών δραστηριοτήτων σε ιδιωτικές επιχειρηματικές ενώσεις. Αυτό υπήρξε μια εξαιρετικά ρεαλιστική πρακτική βασισμένη στους στενούς δεσμούς και στην αμοιβαία εμπιστοσύνη που υπάρχει μεταξύ των ιδιωτικών επιχειρήσεων και της κυβέρνησης...
Οι πολιτισμικές διαφορές στον ορισμό της «δίκαιης μεταχείρισης» προκάλεσαν σοβαρές αμερικανοϊαπωνικές οικονομικές εντάσεις, οι οποίες περιστασιακά εξελίχθηκαν σε ανοιχτές συγκρούσεις. Η ιαπωνική πρακτική να αναλαμβάνουν ιδιωτικές ενώσεις ουσιαστικά δημόσια καθήκοντα προξένησε σημαντικά προβλήματα στην ένταξη της Ιαπωνίας στην παγκόσμια οικονομία.
Για πολιτισμικούς και άλλους λόγους, οι Ιάπωνες θεωρούν ουσιαστικά αδύνατη την ενσωμάτωση ξένων στις αυτορρυθμιζόμενες ενώσεις που θέτουν τους κανόνες οι οποίοι διέπουν την ανταγωνιστική συμπεριφορά και άλλους τομείς της επιχειρηματικής ζωής στην Ιαπωνία...
Το ιαπωνικό σύστημα βιομηχανικών σχέσεων χαρακτηρίζεται από μια δυαδική αγορά εργασίας. Οι βασικοί εργαζόμενοι στις μεγάλες και εξαιρετικά ανταγωνιστικές επιχειρήσεις της Ιαπωνίας, όπως η Sony και η Toyota, απολάμβαναν εφ' όρου ζωής απασχόληση, αμείβονταν βάσει αρχαιότητας και θεωρούνταν συμμέτοχοι έναντι των οποίων οι ιαπωνικές εταιρείες έχουν μια κοινωνική υποχρέωση... Από την άλλη πλευρά, η πλειοψηφία των εργαζόμενων, ιδιαίτερα οι γυναίκες και οι εργαζόμενοι σε μικρότερες επιχειρήσεις, έχουν ελάχιστη εργασιακή ασφάλεια και δεν λαμβάνουν ίσο μερίδιο από τα οφέλη του συστήματος.
Ενώ οι αμερικανικές εταιρείες τείνουν να προμηθεύονται το μεγαλύτερο μέρος των κεφαλαίων τους από το τεράστιο αμερικανικό Χρηματιστήριο, οι ιαπωνικές στηρίζονται στις παρακρατήσεις των αποδοχών και, κυρίως, σε μια στενά συνδεδεμένη με αυτές τράπεζα... Ενώ οι αμερικανικές εταιρείες δίνουν έμφαση στη διασφάλιση τόσο της κερδοφορίας όσο και των συμφερόντων των μετόχων τους, οι ιαπωνικές θεωρούν ότι το πρωταρχικό τους καθήκον είναι έναντι εκείνων που συμμετέχουν σε μια εταιρεία, και σε αυτούς περιλαμβάνονται οι εργαζόμενοι και οι υπεργολάβοι. Οι αμερικανικές εταιρείες επιδιώκουν να μεγιστοποιήσουν τα κέρδη' οι ιαπωνικές επιχείρησαν να μεγιστοποιήσουν τις πωλήσεις και την ανάπτυξη της επιχείρησης. Διαφορές όπως αυτές έκαναν τον Alan Blinder, πρώην στέλεχος της Ομοσπονδιακής Κεντρικής Τράπεζας, να αναρωτηθεί αν η ιαπωνική οικονομία ήταν πραγματικά καπιταλιστική!

Το keiretsu
Το keiretsu, μια ομαδοποίηση επιχειρήσεων ή εταιρεία με πολλαπλούς κλάδους, τα μέλη του οποίου συνδέονται μεταξύ τους από την αμοιβαία εμπιστοσύνη και τις μαρκοχρόνιες σχέσεις που αναπτύσσονται ανάμεσα σε πολλές μεγάλες εταιρείες, τους προμηθευτές τους και τα δίκτυα διανομών τους, είναι ένα ιδιαίτερα σημαντικό συστατικό του ιαπωνικού εταιρικού συστήματος.
Στο κέντρο κάθε keiretsu βρίσκεται μια μεγάλη τράπεζα (που στην Ιαπωνία παραπέμπει στο κεντρικό τραπεζικό σύστημα) που παρέχει πίστωση και παίζει βασικό ρόλο στην οικονομική στρατηγική του keiretsu... Υπάρχουν οριζόντια keiretsu, όμιλοι επιχειρήσεων, όπως η Mitsui, η Mitsubishi και η Sumitomo, που αποτελούνται από μερικές δεκάδες μέλη και συμπεριλαμβάνουν μια μεγάλη τράπεζα, εταιρείες βιομηχανικής παραγωγής και ένα δίκτυο διανομής, καθώς και άλλα στοιχεία. Υπάρχουν κάθετα keiretsu που αποτελούνται από μια μητρική βιομηχανική εταιρεία και ένα μεγάλο και ένα μεγάλο δίκτυο νόμιμων υπεργολάβων και προμηθευτών υπηρεσιών. Τα κατά προσέγγιση είκοσι πέντε κάθετα keiretsu περιλαμβάνουν κορυφαίες ιαπωνικές εταιρείες της βιομηχανίας κατασκευής αυτοκινήτων και παραγωγής καταναλωτικών προϊόντων υψηλής τεχνολογίας, όπως είναι η Toyota και η Matsushita. Τα κάθετα και τα οριζόντια keiretsu μαζί ελέγχουν το μεγαλύτερο μέρος των ιαπωνικών επιχειρηματικών δραστηριοτήτων...
Η βασική κινητήρια δύναμη της ιαπωνικής επιχείρηματικής στρατηγικής υπήρξε μάλλον η κατάκτηση μεγαλύτερου μεριδίου αγοράς παρά η μεγιστοποίηση των κερδών .. Ο ανταγωνισμός στην Ιαπωνία τείνει πράγματι να είναι ολιγοπωλιακός και σουμπετεριανός' δηλαδή βασίζεται περισσότερο στην τεχνολογική καινοτομία παρά στον ανταγωνισμό των τιμών, ενώ κίνητρο του είναι η ποιότητα... η Ιαπωνία έχει πολλές αυτοκινητοβιομηχανίες, ενώ οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν μόνο τρεις...
...το keiretsu είναι ένας εξαιρετικά αποδοτικός και ορθολογικός μηχανισμός για την οργάνωση των οικονομικών δραστηριοτήτων και τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του το καθιστούν αξιόλογο ανταγωνιστή στις παγκόσμιες αγορές... συμβάλλει σε πολύ μεγάλο βαθμό στην αξιοσημείωτη ικανότητα της Ιαπωνίας να προσαρμόζεται στις οικονομικές, τεχνολογικές και άλλες αλλαγές...

---------------------------------------------------------------
Η μαζική παραγωγή στην Ιαπωνία βασιζόταν σε μεγάλης κλίμακας κεφαλαιακές επιχειρήσεις. Οι επενδύσει αυτές γίνονταν όχι στο πλαίσιο κάποιας ανταγωνιστικής αγοράς αλλά από συγκεντρωτικά ολιγωπολιακά καρτέλ που έγιναν γνωστά ως keiretsu (όπως για παράδειγμα, η Mitsui, η Mitsubishi και η Sumitomo)... Παρόλο που οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις απασχολούσαν το 80% του συνόλου των εργαζομένων σε έναν keiretsu, η συνεισφορά τους στη συνολική παραγωγικότητα ήταν αρκετά μικρή - μικρότερη από το μέσο όρο των μεγάλων εταιρειών. Αυτή η διασύνδεση (α) των καρτέλ-μεγαθήριων με (β) τις πολλές μικρομεσαίες επιχειρήσεις αποτέλεσε το μοντέλο ανάπτυξης της Ιαπωνίας έως σήμερα... η κυρίαρχη άποψη των φονταμενταλιστών της αγοράς (οι οποίο δεν καλοέβλεπαν ποτέ τον κεντρικά σχεδιασμένο ιαπωνικό καπιταλισμό) ήταν ότι το πρόβλημα εντοπιζόταν στο μεγάλο έλεγχο που διατηρούσε το κράτος επί των τραπεζών. Ωστόσο, ο έλεγχος των τραπεζών από το ιαπωνικό κράτος δεν ήταν τόσο πρόβλημα για την ιαπωνική οικονομία όσο ένας από τους βασικού λόγους του Ιαπωνικού θαύματος...
Το σιωπηρό αμερικανοιαπωνικό «συμβόλαιο» ήταν απλό: η Ιαπωνία θα συνέχιζε να ανακυκλώνει τα εμπορικά της πλεονάσματα αγοράζοντας αμερικανικά ομόλογα και επενδύοντας στις ΗΠΑ. Ως αντάλλαγμα, η Ιαπωνία διατήρησε και επέκτεινε την προνομιακή πρόσβαση της στην αμερικάνικη εγχώρια αγορά, ώστε να υπάρχει για τα προϊόντα της ιαπωνικής βιομηχανίας, η ζήτηση την οποία δεν μπορούσε να προσφέρει η ιαπωνική κοινωνία... αργότερα η Ιαπωνία «πήρε το ρίσκο» να παύσει να είναι εξαγωγέας κεφαλαίων και να μετατρέπεται σε ένα έθνος-εισοδηματία. Η προοπτική αυτή ήταν αντίθετη στην αναπτυξιακή στρατηγικής της Ιαπωνίας...
Γιάννης Βαρουφάκης
---------------------------------------------------------------

Αν και (ή ίσως επειδή) το keiretsu είναι ένα εξαιρετικά αποτελεσματικό μέσο βιομηχανικής οργάνωσης, το απεχθάνονταν βαθύτατα οι μη Ιάπωνες. Ένας λόγος αυτής της απέχθειας είναι ότι το keiretsu είναι ένα κλειστό σύστημα που αποκλείει όλους τους ξένους. Ο όρος «ξένος» συμπεριλαμβάνει όχι μόνο τις μη ιαπωνικές εταιρείες, αλλά και κάθε ιαπωνική εταιρεία που δεν είναι μέλος της συμμαχίας εκείνων που μοιράζονται τις μονοπωλιακές προσόδους που παράγει αυτή η ολιγοπωλιακή μορφή επιχειρηματικής οργάνωσης.
Η αποκλειστική αυτή φύση του συστήματος keiretsu περιόρισε σημαντικά την πρόσβαση των ξένων εταιρειών στην ιαπωνική αγορά. Το keiretsu καθιστά επίσης εξαιρετικά δύσκολή την εξαγορά ιαπωνικών εταιρειών από ξένες και δίνει στις ιαπωνικές εταιρείες ένα τεράστιο πλεονέκτημα όσον αφορά την επέκταση των επιχειρήσεων τους. Ενώ οι εταιρείες του keiretsu μπορούν εύκολα να αγοράσουν μια μη ιαπωνική εταιρεία προκειμένου να αποκτήσουν την τεχνολογία της ή να αποκτήσουν πρόσβαση στην αγορά, ήταν συχνά πολύ δύσκολο μη ιαπωνικές εταιρείες να αγοράσουν ιαπωνικές για τους ίδιους λόγους. Επιπλέον, ο έλεγχος του keiretsu στα κανάλια διανομής αποκλείει αποτελεσματικά μη ιαπωνικές εταιρείες από ορισμένες ιαπωνικές αγορές... οι μη Ιάπωνες συνεχίζουν να θεωρούν το keiretsu σημαντικό φραγμό στο εμπόριο και στις άμεσες ξένες επενδύσεις, ενώ από την άλλη πλευρά οι Ιάπωνες βλέπουν το keiretsu ως το βασικό στοιχείο της οικονομικής τους επιτυχίας...
Παρόλο που η ιαπωνική οικονομία είναι υπερβολικά ρυθμισμένη, τμηματοποιημένη και υπερπροστατευμένη, αυτή η αγορά είναι στην πραγματικότητα εξαιρετικά ανταγωνιστική.

Παγκόσµια πολιτική οικονοµία. Η διεθνής οικονομική τάξη
Εκδ. Ποιότητα

.~`~.
ΙII
2008
Μετά το 2008 οι Ηνωμένες Πολιτείες και η Ευρώπη ανακάλυψαν, προς μεγάλη φρίκη τους, ότι είχαν πιαστεί και αυτές σε μια παγίδα ρευστότητας παρόμοια με την ιαπωνική. Αμέσως λησμονήθηκαν όλες οι επικρίσεις των Αμερικανών και των Ευρωπαίων αναλυτών εναντίον της ιαπωνικής κυβέρνησης, δηλαδή το επιχείρημα ότι η Ιαπωνία έσφαλλε μη λαμβάνοντας αρκετά σκληρά μέτρα εναντίον των τραπεζών-ζόμπι της χώρας. Για την ακρίβεια, αυτή την κριτική την έκαναν «γαργάρα» και, σε πείσμα της, Ευρώπη και Ηνωμένες Πολιτείες άρχισαν να εφαρμόζουν τις ίδιες συνταγές που είχαν οδηγήσει την Ιαπωνία σε δύο χαμένες δεκαετίες. Ούτε επέβαλαν στις τράπεζες τους να διαγράψουν τα «κακά» δάνεια που βάραιναν του ισολογισμούς τους ούτε τις διέταξαν να επανακεφαλαιοποιηθούν. Αντ' αυτού, έκαναν, ότι είχε κάνει και η ιαπωνική κυβέρνηση: παρείχαν στις τράπεζες αμύθητη ρευστότητα και δεν τους έβαλαν κανέναν σοβαρό περιορισμό.. Έτσι, οι τράπεζες-ζόμπι, που πρωτοδημιουργήθηκαν στην Ιαπωνία τη δεκαετία του 1990, έγιναν το χαρακτηριστικό γνώρισμα ολόκληρου του δυτικού κόσμου.
Και σαν να μην έφτανε αυτό, σε αντίθεση με τις ιαπωνικές τράπεζες-ζόμπι που παρέμειναν πολιτικά ανίσχυρες, οι αμερικανικές και ευρωπαϊκές τράπεζες-ζόμπι εξουσιάζουν τα πάντα στο νέο κοινωνικοοικονομικό πλαίσιο το οποίο αποκαλώ Πτωχοτραπεζοκρατία.
Γιάννης Βαρουφάκης

.~`~.
ΙV
Εξωτερικές σχέσεις
Τρεις δυνάμεις, Ιαπωνία, Γερμανία και Ιταλία, εξεγέρθηκαν εναντίον του status quo και υπονόμευσαν τους παραπαίοντες θεσμούς...
Η Γερμανία τώρα επιδίωκε να επιταχύνει την κατάρρευση της παραδοσιακής παγκόσμιας οικονομίας και ανέμενε την κατάρρευση της διεθνής τάξης με στόχο να αποκτήσει υπεροχή απέναντι στους αντιπάλους της.
Karl Polanyi

...η Γερμανία και η Ιαπωνία δεν έχουν δικά τους πυρηνικά όπλα και αντ' αυτού βασίζονται στην αμερικανική πυρηνική αποτρεπτική δύναμη για την προστασία τους... Η Ιαπωνία δείχνει σημάδια ανεξάρτητης συμπεριφοράς. Η αμερικάνικη δέσμευση για υπεράσπιση της Ευρώπης και της Βορειοανατολικής Ασίας δείχνει σημάδια εξασθένισης.
John J. Mearsheimer

Η Ιαπωνία, η οποία γεωγραφικά ανήκει στην Ασία, αλλά από την άποψη της οικονομικοπολιτικής κατάταξης εκτιμάται στα πλαίσια του Δυτικού συνασπισμού, βρίσκεται στις πρώτες θέσεις των εξαρτώμενων από τις πηγές ενέργειας της Μέσης Ανατολής χωρών. Το ζωτικό αυτό ενδιαφέρον της Ιαπωνίας για τη Μέση Ανατολή την καθιστά από τα σημαντικότερα υποκείμενα της πολιτικής της Μέσης Ανατολής. Οι ΗΠΑ χρησιμοποιώντας περίτεχνα αυτο το χαρακτηριστικό της Ιαπωνίας προσπάθησαν να εκμεταλλευτούν τη χρηματοπιστωτική της ισχύ στις διάφορες στρατηγικές επιχειρήσεις τους που εφάρμοσαν στη Μέση Ανατολή.
Ahmet Davutoğlu

Καμία τεχνογνωσία και κανένας κυβερνοχώρος δεν θα μπορέσει να περιφρουρήσει την οικονομική θέση της Ιαπωνίας μέσα στον κόσμο, αν το νησιώτικο της κράτος αποκοπεί πλήρως και με συνέπεια από όλες τις πρώτες ύλες.
Και αντίστροφα: χωρίς το δικό τους τεράστιο δυναμικό σε υλικούς πόρους και χωρίς την πολιτική-στρατιωτική κάλυψη της πρόσβασης τους προς τους εκάστοτε αναγκαίους πόρους σ' ολόκληρο τον πλανήτη, οι Ηνωμένες Πολιτείες ποτέ δεν θα είχαν καταστεί ο πρωτοπόρος του κυβερνοχώρου. Άλλωστε την πρόσβαση αυτή διαφυλάσσουν επαγρυπνώντας νυχθημερόν, και απ' αυτό επωφελούνται ίσαμε σήμερα Δυτικοευρωπαίοι και Ιάπωνες  Η σημερινή κατάσταση διόλου δεν συνιστά βέβαια εγγύηση για το μέλλον.
Παναγιώτης Κονδύλης

.~`~.
V
Η Ιαπωνία δεν μπορεί να μη θαυμάσει εκείνον που ξέρει να πεθαίνει για τις ιδέες του, ακόμη και αν το έγκλημα την κάνει να αγανακτεί ή να επαναστατεί. Η στάση της αυτή, και άλλες παρόμοιες, δεν θα πρέπει να αποδοθούν σε θρησκευτικές πεποιθήσεις.
Η Ιαπωνία, αν την κρίνουμε με τα συνήθη δικά μας μέτρα, δεν είναι πολύ θρησκευόμενη χώρα, δεν ασχολείται πολύ με το υπερπέραν, βρίσκεται στους αντίποδες της Ινδίας.
Την τελευταία λέξη στην Ιαπωνία, την έχει ένας κώδικας διαμορφωμένος από την κοινωνία, την παιδεία της, το αίσθημα της τιμής. Και γιατί να μην το πούμε;
Fernand Braudel


Fernand Braudel

Ολοκλήρωση α' μέρους

.~`~.
Για περαιτέρω ιχνηλάτηση και πληρέστερη προοπτική