13 Ιανουαρίου 2013

Εισαγωγικά για την ταύτιση πολιτικού και κομματικού -η οποία εξαρτά την εξωτερική από την εσωτερική πολιτική- την αναγωγή στο «πρωτείο της εσωτερικής πολιτικής» και τη συνάφεια της με τον Imperialismus -και την νομιμοποίηση του.


.~`~.
I

...στον τρόπο ομιλίας της ενδοκρατικής πολεμικής της καθημερινότητας χρησιμοποιείται σήμερα συχνά το «πολιτικός» σαν να έχει το ίδιο νόημα με το «κομματικοπολιτικός»... Η εξίσωση πολιτικό = κομματικοπολιτικό είναι δυνατή όταν η ιδέα μιας ευρείας πολιτικής ενότητας (του «κράτους»), η οποία σχετικοποιεί όλα τα κόμματα της εσωτερικής πολιτικής και τις αντιθέσεις τους, χάνει τη δύναμη της και συνεπώς οι ενδοκρατικές αντιθέσεις λαμβάνουν μια ένταση ισχυρότερη από την κοινή, αφορούσα την εξωτερική πολιτική αντίθεση εναντίον ενός άλλου κράτους.
Όταν εντός ενός κράτους οι κομματικοπολιτικές αντιθέσεις έχουν γίνει πλήρως «οι» πολιτικές αντιθέσεις, τότε έχει φτάσει κανείς στον ακρότατο βαθμό έντασης της «εσωτερικής πολιτικής», δηλαδή οι ενδοκρατικές και όχι οι αφορούσες την εξωτερική πολιτική κατατάξεις... είναι καθοριστικές για την ένοπλη διένεξη.
Η πραγματική δυνατότητα της σύγκρουσης, η οποία πρέπει πάντα να είναι δεδομένη για να μπορεί να γίνει λόγος για πολιτική, αναφέρεται στην περίπτωση μιας τέτοιου είδους «πρωτοκαθεδρίας της εσωτερικής πολιτικής», κατά συνέπεια όχι πλέον στον πόλεμο μεταξύ οργανωμένων ενοτήτων λαών (κράτη ή αυτοκρατορίες), αλλά στον εμφύλιο πόλεμο.
Carl Schmitt
*

Σε ολόκληρη την ιστορία των συλλογισμών του ανθρώπου για τα πολιτικά προβλήματα έχουν υπάρξει δύο εν μέρει αντιφατικές σκέψεις αναφορικά με τη σχέση μεταξύ της δομής των κρατών και των τύπων πολέμου που αυτά διεξάγουν.
Η πρωτοκαθεδρία της εξωτερικής πολιτικής, μια άποψη που έγινε διάσημη στη Γερμανία του 19ου αιώνα... είναι άποψη τουλάχιστον τόσο παλαιά όσο και οι αρχαίοι Έλληνες. Ο Αριστοτέλης, για παράδειγμα, υποστήριξε ότι η πολιτική δομή του κράτους μπορεί να επηρεαστεί κατά πολύ από τη στρατιωτική του οργάνωση και ότι ο απαραίτητος τύπος στρατιωτικής οργάνωσης μπορεί με τη σειρά του να καθοριστεί από εξωπολιτικούς παράγοντες όπως η γεωγραφική θέση.
Η αντίθετη άποψη, ότι η εσωτερική πολιτική δομή θα καθορίσει την οργάνωση και τη χρήση της στρατιωτικής δύναμης, είναι εξίσου παλαιά και έχει θεωρηθεί ως εξίσου σημαντική. Για ένα σχετικό παράδειγμα, αρκεί απλώς να μνημονευθεί ο Πλάτων και το παράδειγμα των στρατιών της Γαλλικής επανάστασης.
Kenneth Waltz
*

...η προσανατολισμένη στην κοινωνική ιστορία αρνητική θεωρία της «ιδιαίτερης πορείας» αποδίδει τις γερμανικές καταστροφές του 1918 και του 1945 στην κοινωνική οπισθοδρομικότητα ή «καθυστέρηση» του γερμανικού έθνους, δηλ. εξαρτά την εξωτερική από την εσωτερική πολιτική. Στα επιστημολογικά άλματα και στις πραγματικές αστοχίες της πρέπει επομένως να προστεθεί και η αμφίβολη (μονόπλευρη, στην καλύτερη περίπτωση) αντίληψη για το «πρωτείο της εσωτερικής πολιτικής»' αντίληψη που συνδέεται άλλωστε με μια πολιτική ομολογία πίστεως κανονιστικού χαρακτήρα.
Η βασική παραδοχή αυτής της τελευταίας έχει ως εξής: φιλελευθερισμός και κοινοβουλευτισμός είναι φύσει ανεκτικοί και ανθρώπινοι' ως εκ τούτου μια φιλελεύθερη κυβέρνηση που λογοδοτεί στο κοινοβούλιο δεν θα ασκούσε ποτέ επιθετική και επεκτατική πολιτική.
Παναγιώτης Κονδύλης
*

Η προσπάθεια να εξηγηθεί η συμπεριφορά μιας ομάδας μέσω ψυχολογικής μελέτης των μελών της είναι αναγωγική προσέγγιση, όπως αναγωγική είναι και η προσέγγιση να κατανοηθεί η διεθνής πολιτική μελετώντας τους γραφειοκράτες και τις γραφειοκρατίες των διαφόρων εθνών... θεμελιώδης πεποίθηση της αναγωγικής προσέγγισης είναι ότι το όλο θα καταστεί γνωστό μέσω της μελέτης των μερών του... Πολλοί προσπάθησαν να εξηγήσουν γεγονότα της διεθνούς πολιτικής με όρους ψυχολογικών παραγόντων ή κοινωνικοψυχολογικών φαινομένων ή εθνικών και οικονομικών πολιτικών... Παρότι δεν υπάρχουν ισχυρά κίνητρα για καταφυγή στην αναγωγική προσέγγιση, η τάση για αναγωγή είναι σημαντική στην επιστήμη της διεθνούς πολιτικής... Από τα όσα έχω πει σχετικά με τις αναγωγικές προσεγγίσεις προκύπτει ότι οι υποθέσεις της θεωρίας των Hobson - Lenin είναι οικονομικές και όχι πολιτικές... Το να αποκαλείται η επίδραση των πλούσιων επί των φτωχών «ιμπεριαλισμός» είναι το πρώτο βήμα για τη διάσωση της θεωρίας του Lenin... Η προσπάθεια να διασωθεί η θεωρία του Lenin έχει οδηγήσει σε τόσο μεγάλη διεύρυνση του ορισμού του ιμπεριαλισμού, ώστε σχεδόν κάθε σχέση μεταξύ μη ίσων μπορεί να ονομαστεί «ιμπεριαλισμός». Αυτή η διεύρυνση ήταν απαραίτητη, για να καλυφθούν οι διαδοχικές καταρρίψεις καίριων σημείων της θεωρίας του Lenin από τα γεγονότα... Το λάθος που έκανε ο Hobson το έχουν κάνει σχεδόν όλοι, τουλάχιστον από τον 19ο αιώνα κι έπειτα.
Kenneth Waltz
*

.~`~.
II

Η λέξη ιμπεριαλισμός δεν αναφέρεται επιπόλαια. Εμπεριέχει μια σαφή πιθυμία κατάκτησης και, για να έχει κάποιο βάρος στη ζυγαριά της ιστορίας, απαιτεί μια επιτυχημένη κατάληξη διαρκείας. Το γεγονός ότι η λέξη πλάστηκε για τη Ρώμη και αποκλειστικά γι' αυτή στους αιώνες της αρχαιότητας, ο Ζερόμ Καρμπινό το επιβεβαιώνει στην αρχή του ωραίου του βιβλίου Τα στάδια του Ρωμαϊκού Ιμπεριαλισμού (1934) [νωρίτερα οι Γερμανοί σοσιαλδημοκράτες είναι αυτοί που θα εισάγουν τον όρο -στο οικονομικό πεδίο- τον οποίο θα δανειστεί και θα κάνει γνωστό ο Lenin].
Είναι αδύνατο να μιλήσουμε με τον ίδιο τρόπο για αθηναϊκό ή μακεδονικό ιμπεριαλισμό, τόσο ολιγόπνοοι και οι δύο: η Αθήνα καταρρέει το 404' η αυτοκρατορία του Αλέξανδρου διαμελίζεται μόλις πεθαίνει ο κατακτητής.
Αντίθετα, θα μπορούσε να μιλήσει κανείς για έναν πέρσικο ιμπεριαλισμό. Και ο αγγλικός ιμπεριαλισμός είναι φανερός πριν από και μετά τον Πάλμεστρον, τον άνθρωπο του αλαζονικού και αναχρονιστικού «civis sum romanus».
Fernand Braudel
*

-------------------------------------------------------------------------------------------------



Two thousand years ago the proudest boast was civis Romanus sum ["I am a Roman citizen"]. Today, in the world of freedom, the proudest boast is "Ich bin ein Berliner!"... All free men, wherever they may live, are citizens of Berlin, and, therefore, as a free man, I take pride in the words "Ich bin ein Berliner!"

-------------------------------------------------------------------------------------------------

Στη Ρώμη και όχι στην Ελλάδα οφείλουμε την επίταση της διάκρισης ανάμεσα στον Πολιτισμό και τη Βαρβαρότητα που θα γίνει το ύψιστο ανθρωπολογικό στερεότυπο στην ιστορία της Ευρώπης... ο Κικέρων θα δεχθεί ότι μερικές φορές πρέπει «να αποκλείουμε κάποιον από την ανθρώπινη κοινότητα», aliquem ex hominum communitate exterminare, με τη λέξη exterminare να σημαίνει κατά κυριολεξία, στην παραπάνω φράση, την εξόντωση.
Jean-François Mattéi
*

Ένας οικονομικά θεμελιωμένος ιμπεριαλισμός θα προσπαθήσει να επιφέρει μια κατάσταση στη γη, κατά την οποία θα μπορεί να χρησιμοποιεί ανενόχλητα τα μέσα της οικονομικής ισχύος του, όπως αποκλεισμό από πιστώσεις, αποκλεισμό από πρώτες ύλες, καταστροφή ξένων νομισμάτων κ.ο.κ.
Θα το θεωρήσει «εξωοικονομική βία», αν ένας λαός ή μια άλλη ομάδα ανθρώπων προσπαθήσει να αποφύγει την επίδραση αυτών των «ειρηνικών» μεθόδων. Θα χρησιμοποιήσει και οξύτερα, αλλά πάντα «οικονομικά» και ως εκ τούτου [δήθεν] μη πολιτικά, ουσιωδώς ειρηνικά μέσα εξαναγκασμού όπως... διακοπή της εισαγωγής μέσων διατροφής για τον άμαχο πληθυσμό και αποκλεισμός πείνας.
Τέλος, έχει επίσης στη διάθεση του τεχνικά μέσα βίαιης σωματικής θανάτωσης, τεχνικά τελειοποιημένα μοντέρνα όπλα, τα οποία με μια κινητοποίηση κεφαλαίου και νου έχουν γίνει ανήκουστα χρήσιμα, ώστε εν ανάγκη να χρησιμοποιηθούν πραγματικά. Για την εφαρμογή τέτοιων μέσων [η φιλελεύθερη ιδεολογία] δημιουργεί βεβαίως ένα νέο, ουσιωδώς ειρηνικό λεξιλόγιο, το οποίο δεν γνωρίζει πια τον πόλεμο παρά μόνο εκτελέσεις, κυρώσεις, εκστρατείες τιμωρίας, ειρήνευσης, προστασία των συνθηκών, διεθνή αστυνομία, μέτρα για τη διασφάλιση ειρήνης.
Ο αντίπαλος δεν ονομάζεται πλέον Εχθρός, αλλά τίθεται, αντ' αυτού, ως παραβάτης και ταραξίας της ειρήνης hors-la-loi [εκτός (εχθρός του) νόμου] και hors l' humanite [εκτός (εχθρός της) ανθρωπότητας], και ένας διεξαγόμενος για τη διατήρηση ή επέκταση των θέσεων οικονομικής ισχύος πόλεμος πρέπει να μεταβληθεί με μια προπαγανδιστική κινητοποίηση σε «σταυροφορία» και σε «τελευταίο πόλεμο της ανθρωπότητας».
Έτσι απαιτεί η πολωτικότητα ηθικής και οικονομίας. Σε αυτή την πολωτικότητα γίνεται όμως εμφανής μια εκπληκτική συστηματικότητα και συνέπεια. Αλλά και αυτό το δήθεν μη πολιτικό και φαινομενικά μάλιστα αντιπολιτικό σύστημα ή εξυπηρετεί τις υφιστάμενες ή οδηγεί σε νέες κατατάξεις σε Φίλους και Εχθρούς και δεν δύναται να αποφύγει τη συνέπεια του Πολιτικού.
Carl Schmitt
*

Η υπόθεση ότι η διεθνής κοινωνία είναι μια civitas maxima, ένα υπερ-κράτος (και εδώ το «είναι» σημαίνει «είναι ουσιωδώς», «θα έπρεπε να είναι» ή «είναι προορισμένο να είναι»), δημιουργεί αμέσως το ζήτημα της συμμόρφωσης ή της μη συμμόρφωσης...
Μεταξύ των νομικών του Διεθνούς Δικαίου, ο πιο επιφανής υποστηρικτής αυτής της άποψης ήταν ο Christian Wolff (καθηγητής στο πανεπιστήμιο της Halle, 1679-1754). Αυτός εισηγήθηκε την ιδέα ότι η διεθνής κοινωνία ήταν μια civitas maxima, μια μεγάλη κοινωνία ή υπερ-κράτος, της οποίας οι πολίτες ήταν τα μεμονωμένα κράτη και η οποία μπορούσε να ασκήσει εξουσία επάνω τους...
Η ιδέα της civitas maxima δεν επινοήθηκε από τον Wolff. Απλώς έτυχε να τη διατυπώσει σε πιο εκλαϊκευμένη μορφή. Αναπτύχθηκε το δέκατο έκτο αιώνα από τους Καθολικούς, όπως, για παράδειγμα, από τον Francesco de Vittoria O. P. (1480-1546), ο οποίος μίλησε για ανθρώπινη κοινότητα, στην οποία θα συμπεριλαμβάνονταν όλα τα κράτη ως μέλη, με δεσμευτικές πλειοψηφικές αποφάσεις. Αναπτύχθηκε και από τους Προτεστάντες, όπως, για παράδειγμα, από τον Gentilli (καθηγητή αστικού δικαίου στην Οξφόρδη, 1552-1608), έναν Ιταλό προτεστάντη πρόσφυγα, που ήταν σύμβουλος της κυβέρνησης της Ελισαβετ και υποστήριζε ότι η «διακυβέρνηση του κόσμου έγκειται στην ισχύ της συνένωσης της πλειοψηφίας του κόσμου». Κυρίως, όμως, αναπτύχθηκε από τον Καλβίνο.

Το βασικό χαρακτηριστικό της θεωρίας είναι ότι εξομοιώνει τις διεθνείς σχέσεις σε μια κατάσταση εσωτερικής πολιτικής.

Υπάρχουν τρεις τρόποι για να πραγματωθεί αυτή η εξομοίωση: η δογματική ομοιομορφία, ο δογματικός ιμπεριαλισμός και ο κοσμοπολιτισμός. (με τους τρεις αυτούς τρόπους θα ασχολήθω εκτεταμένα)
Martin Wight
*

Αυτό που ο 19ος αιώνας ονόμαζε Ανθρωπότητα (έτσι οι Δυτικοευρωπαίοι ονόμαζαν τον εαυτό τους) ξύπνησε ξαφνικά από το ρόδινο όνειρο της Προόδου και βρέθηκε σε μια εποχή μες στην οποία η πιο μοντέρνα τεχνική του κεραυνοβόλου βιομηχανικού πολέμου και της αστραπιαίας βιομηχανοποίησης συνδυάστηκε με την πανάρχαιη ασσυριακή τακτική των μαζικών εκτοπισμών και η πιο μοντέρνα τεχνική της ''μεταμόρφωσης του ιμπεριαλιστικού πολέμου σε εμφύλιο'' και αντίστοιχα της μεταμόρφωσης του εμφύλιου πολέμου σε παγκόσμιο, ξανάφερε στην επιφάνεια τις πανάρχαιες μεθόδους των μαζικών προγραφών του Μάριου και του Σύλλα...
Κώστας Παπαϊωάννου
*

.~`~.
III

Οι πολιτικοί επιστήμονες, είτε έχουν παραδοσιακό είτε μοντέρνο προσανατολισμό, συγκεκριμενοποιούν τα συστήματα τους ανάγοντας τα στα αλληλεπιδρώντα μέρη τους... η διαφορά στις μεθόδους που χρησιμοποιούν συγκαλύπτει την ομοιότητα της μεθοδολογίας τους... οι παραδοσιακοί τονίζουν τη δομική διάκριση μεταξύ εσωτερικής και διεθνούς πολιτικής, μια διάκριση που οι μοντέρνοι αρνούνται... Αν η διαφορά πλαισίου αμφισβητείται, τότε η ποιοτική διαφορά μεταξύ εσωτερικής και διεθνούς πολιτικής εξαφανίζεται ή ουδέποτε υπήρξε...
Αν ακούσουμε τι λένε τα μέλη των δύο στρατοπέδων, το χάσμα μεταξύ τους είναι μεγάλο. Αν δούμε τι κάνουν τα μέλη και των δύο στρατοπέδων αφήνοντας κατά μέρος τις μεθόδους, τότε το χάσμα μικραίνει και σχεδόν εξαφανίζεται...


Η εσωτερική πολιτική μετατρέπεται σε ζήτημα διεθνούς ενδιαφέροντος.

Η κατάσταση της διεθνούς πολιτικής δεν μπορεί να συναχθεί από την εσωτερική σύσταση των κρατών ούτε μπορεί να κατανοηθεί η διεθνής πολιτική αθροίζοντας απλώς την εξωτερική πολιτική και τη διεθνή συμπεριφορά των κρατών.
Η διαφορές ανάμεσα στη σχολή των παραδοσιακών και στη σχολή των μοντερνιστών είναι αρκετά μεγάλες, ώστε να συγκαλύψουν τη θεμελιώδη ομοιότητα τους. Αυτή η ομοιότητα, άπαξ και ιδωθεί, είναι εντυπωσιακή:

Αποκαλύπτεται ότι τα μέλη και των δύο ο σχολών είναι βασικά συμπεριφοριστές.
Kenneth Waltz

-------------------------------------------------------------------------------------------------
Συμπληρωματικά για τα καθ' ημάς

I
Η προγραμματική επιλογή της οικοδόμησης αποτελεσματικού κράτους... στο πλευρό της Αγγλίας βασιζόταν πρώτα πρώτα σε ψύχραιμο υπολογισμό των δυνατοτήτων της εξωτερικής πολιτικής. Σε αυτή όμως ανταποκρινόταν και μια ορισμένη παράσταση για την τάξη πραγμάτων στο κράτος και για την εσωτερική εξέλιξη, της οποίας μέτρο ήταν το βρετανικό πρότυπο' και τα δυο στοιχεία αυτού του προγράμματος αλληλοενισχύονταν.
Αυτή η παρατήρηση όμως δεν μπορεί να διευρυνθεί σε μια θέση περί πρωτοκαθεδρίας των συμφερόντων και των απαιτήσεων της εσωτερικής πολιτικής, σε ένα σχήμα δηλαδή όπου οι στόχοι της εξωτερικής πολιτικής θα ανάγονταν, ως συνέπεια «συνθηκών» της εσωτερικής πολιτικής, ό,τι και αν σήμαινε αυτό, σε εξαρτημένες μεταβλητές κυριαρχίας. Αντίθετα, στην αρχή του να μη βρεθεί η Ελλάδα σε αντίθεση με την εκάστοτε ισχυρότερη δύναμη της Μεσογείου αναγνωρίζουμε μια εναλλακτική λύση της εξωτερικής πολιτικής των μικρών κρατών αυτής της περιοχής, η οποία λαμβάνεται υπόψη μέχρι και τις μέρες μας, ανεξάρτητα από τη κοινωνική δομή και το σύστημα διακυβέρνησης
Gunnar Hering


II
...σχετικά μικρές ομάδες της πατριαρχικής τουρκοκρατούμενης κοινωνίας αποσπάσθηκαν από αυτήν και εντάχθηκαν απ' ευθείας στο διεθνές καπιταλιστικό κύκλωμα, ιδιαίτερα στην εμπορική και εφοπλιστική του έκφανση, ασκώντας τώρα εκ των έξω μικρότερη ή μεγαλύτερη πίεση για την αναμόρφωση του χώρου καταγωγής τους. Ωστόσο η πίεση τούτη στάθηκε ατελέσφορη ακριβώς γιατί οι φορείς της οικονομικής ανόδου, οι οποίοι συνέχιζαν να δρουν στο εσωτερικό, δεν είχαν ποτέ αποβάλει τα κεντρικά πατριαρχικά τους γνωρίσματα... Το κατ αρχήν αδιέξοδο τούτο πλέγμα παρουσίασε ρήγματα και υποχρεώθηκε να μπει σε μια διαδικασία διαφορισμού όχι τόσο από πιεστικούς ενδογενείς λόγους όσο γιατί ο ελλαδικός χώρος,εξ αιτίας του έντονου πολιτικού και οικονομικού ενδιαφέροντος των δυτικοευρωπαϊκών ιμπεριαλιστικών δυνάμεων για την Εγγύς και τη Μέση Ανατολή, βρέθηκε από το δεύτερο ήμισυ του δεκάτου ενάτου αιώνα, όπως είχε βρεθεί και έναν περίπου αιώνα πρωτύτερα [και όπως βρίσκεται επίσης σήμερα], στο επίκεντρο των διεθνών ανακατατάξεων και ζυμώσεων.
Άτομα και ομάδες του παροικιακού Ελληνισμού απέκτησαν αξιόλογη οικονομική ισχύ ακριβώς χάρη στη συνύφανση των δραστηριοτήτων τους ή, κυριολεκτικά, χάρη στην ταύτιση συμφερόντων τους με τα συμφέροντα αγγλικών, ιδιαίτερα, μεγάλων εταιριών... Αντίστοιχο χαρακτήρα είχε και η μεταφύτευση ενός μέρους της δραστηριότητας τους στο έδαφος του ελληνικού κράτους, όπου η βιομηχανία και η παραγωγή αγαθών γενικότερα αναπτύχθηκε λιγότερο ή πολύ λιγότερο απ' ό,τι η ναυτιλία, το εμπόριο και το τραπεζικό σύστημα.
Όπως η εξ αντικειμένου ένταξη της Ελλάδας στο διεθνές καπιταλιστικό σύστημα είχε ουσιώδεις επιπτώσεις στην οικονομία της, έτσι και η παράλληλη ένταξη της στο διεθνές πολιτικό σύστημα, και μάλιστα σε εποχή συνεχούς όξυνσης του ανατολικού ζητήματος [όπως και σήμερα], επέδρασε αποφασιστικά πάνω στη διαμόρφωση των πολιτικών της δομών.
Η εισαγωγή του βασιλευόμενου κοινοβουλευτισμού στη χώρα, και μάλιστα πάνω στη βάση της καθολικής ψηφοφορίας, δεν υπήρξε αναγκαία κι αναπόδραστη απόρροια εσωτερικών διεργασιών, αλλά κατά πρώτο λόγο η απάντηση των Δυτικών Δυνάμεων στην ανυπακοή της οθωνικής κυβέρνησης σε κρίσιμα ζητήματα εξωτερικής πολιτικής (υποστήριξη των αλύτρωτων κτλ.) και συνάμα το μέσο, με το οποίο οι Δυνάμεις αυτές φαντάζονταν ότι στο εξής θα μπορούσαν να ασκήσουν πιο τελεσφόρα την επιρροή τους. Αλλά, ανεξάρτητα από τα αίτια της, η εισαγωγή του κοινοβουλευτισμού έθεσε σε κίνηση διαδικασίες που αποδείχθηκαν κρίσιμες για τον σχηματισμό της ιδιαίτερης φυσιογνωμίας του νεοελληνικού κράτους.
Παναγιώτης Κονδύλης

.~`~.
Για περαιτέρω ιχνηλάτηση και πληρέστερη προοπτική