4 Νοεμβρίου 2012

Προς τους πιστωτές -και προς γνώσιν των χρεωστών...


Πως όμως ήρθε στον κόσμο εκείνο το άλλο «σκοτεινό πράγμα», η συνείδηση της ενοχής, όλη η «άσχημη συνείδηση»; - Μ’ αυτό επιστρέφουμε στους γενεαλόγους μας της ηθικής. Το επαναλαμβάνω -ή μήπως δεν το είπα ακόμα;- δεν αξίζουν τίποτε. Δεν διαθέτουν παρά μια πολύ μικρή προσωπική εμπειρία, μια εμπειρία απλώς «μοντέρνα»’ καθόλου γνώση, καθόλου θέληση για γνώση του παρελθόντος...

Είχαν ποτέ αυτοί οι μέχρι τούδε γενεαλόγοι της ηθικής την παραμικρή υποψία, ακόμη και στα όνειρά τους, ότι η βασική ηθική έννοια «Schuld» [ενοχή] έλκει την καταγωγή της από την πολύ ηθική έννοια «Schulden»; [χρέη, οφειλές -Η γερμανική λέξη Schuld σημαίνει «χρέος», «οφειλή», αλλά και «ενοχή»]

Από που άντλησε τη δύναμη της αυτή η παμπάλαια, βαθιά ριζωμένη, και ίσως αξερίζωτη πια σήμερα, ιδέα, η ιδέα ότι υπάρχει ισοδυναμία μεταξύ ζημιάς και πόνου; Το έχω αποκαλύψει: από τη σχέση συμβολαίου μεταξύ πιστωτή και χρεώστη... σχέση που με τη σειρά της ανάγεται στις βασικές μορφές της αγοράς, της πώλησης, του αντιπραγματισμού, του εμπορίου...

Ο χρεώστης, για να εμπνεύσει εμπιστοσύνη όσον αφορά την υπόσχεση του για εξόφληση του χρέους, για να δώσει μια εγγύηση για τη σοβαρότητα και την ιερότητα της υπόσχεσης του, για να αποτυπώσει στη συνείδηση του την αναγκαιότητα της επιστροφής του χρέους ως καθήκον, υποχρέωση, δεσμεύεται, μέσω ενός συμβολαίου που κάνει με τον πιστωτή, ότι σε περίπτωση που δεν θα πληρώσει το χρέος του, θα δώσει ως αποζημίωση κάτι άλλο του οποίου την «κατοχή» έχει, το οποίο έχει υπό την εξουσία του, για παράδειγμα το σώμα του, τη γυναίκα του, την ελευθερία του ή ακόμη και τη ζωή του. Συγκεκριμένα, ο πιστωτής μπορούσε να υποβάλλει σε κάθε είδους ταπείνωση και βασανισμό το σώμα του χρεώστη’ για παράδειγμα να του κόψει ένα κομμάτι τόσο μεγάλο όσο θα του φαινόταν ανάλογο με το χρέος - και με βάση αυτή την αντίληψη, δημιουργήθηκαν παντού και από πολύ νωρίς ακριβείς εκτιμήσεις, ενίοτε φρικιαστικές στη λεπτομέρεια τους, εκτιμήσεις με νομική ισχύ, της αξίας των διαφόρων μελών και τμημάτων του σώματος...

Ας καταστήσουμε σαφή τη λογική αυτής της μορφής του συμψηφισμού: είναι αρκετά παράξενη. Η ισοδυναμία/ισαξία εξασφαλίζεται από το ότι ο πιστωτής λαμβάνει, αντί για άμεσο όφελος που αντισταθμίζει τη ζημιά που υπέστη ένα είδος ικανοποίησης, ως αποζημίωση και συμψηφισμό - την ικανοποίηση να ασκεί ελεύθερα τη δύναμη του πάνω σε κάποιον που έχει περιέλθει σε αδυναμία, την ηδονή, την απόλαυση της βιαιοπραγίας: και η απόλαυση αυτή είναι τόσο πιο μεγάλη όσο πιο χαμηλή και ταπεινή είναι η θέση του χρεώστη στην κλίμακα της κοινωνίας, διότι τότε η μπουκιά θα του φανεί πιο νόστιμη, και μάλιστα θα του φανεί σαν πρώτη γεύση μιας ανώτερης κοινωνικής βαθμίδας.

Μέσω της «τιμωρίας» του χρεώστη, ο πιστωτής συμμετέχει στο δίκαιο των κυρίων:

επιτέλους φτάνει κι αυτός μια φορά στο υψηλό συναίσθημα του να μπορεί να περιφρονεί και να κακομεταχειρίζεται ένα ον σαν κάτι «που βρίσκεται κάτω απ‘ αυτόν» - ή τουλάχιστον, στην περίπτωση που η αληθινή εκτελεστική δύναμη και η εφαρμογή έχουν περιέλθει στη δικαιοδοσία των «αρχών», να μπορεί να βλέπει αν το περιφρονούν και το κακομεταχειρίζονται.
Ο συμψηφισμός συνίσταται συνεπώς σε μια εντολή και ένα δικαίωμα στη σκληρότητα...

Ξαναρωτώ: κατά πόσο μπορεί να είναι ο πόνος συμψηφισμός για «χρέη/ενοχές»;
Friedrich Nietzsche

.~`~.