11 Οκτωβρίου 2012

Εισαγωγικά για τα ευρωπαϊκά του -όχι και τόσο μακρινού- παρελθόντος ως πλαίσιο, δίχως το οποίο, δεν μπορούν να κατανοηθούν τα ελληνικά του παρόντος.


Διαβάζεται συμπληρωματικά με την ανάρτηση:
Ενθυμήσεις: «Ο εγκαταλειμμένος ναός... η πτώση της δημοκρατίας».

.~`~.
I
Ευρωπαϊκά
α´
Οι κοινωνιολόγοι έβλεπαν το εργασιακό ήθος να ξεθωριάζει, καθώς ο κόσμος αποζητούσε την ικανοποίηση και την αυτοεκπλήρωση του έξω από την εργασία αντί μέσα σ' αυτήν και προσπαθούσε να εξοικονομήσει δυνάμεις για τον ελεύθερο χρόνο του. Οι δημοσκοπήσεις έδειχναν ότι το 1962 μόνο το 33% των Γερμανών προτιμούσε τη σχόλη από τη δουλειά' το 1979 το νούμερο είχε ανέβει στο 48%. Οι γερμανικές εφημερίδες θορυβήθηκαν: «Δεν είμαστε οκνηροί», έλεγε ένας πηχυαίος τίτλος της Bild Zeitung. Οι στάσεις αυτές αντανακλούσαν το γεγονός ότι κατά μέσον όρο ακόμα και όσοι είχαν δουλειά περνούσαν, μέσα στο έτος, τον ίδιο χρόνο στο χώρο εργασίας τους όσον και έξω, απ' αυτόν. Έδειχναν όμως και τη μεγάλη αντίθεση που υπήρχε ανάμεσα στην ταχύτητα των οικονομικών αλλαγών και στην εμμονή βαθιά ριζωμένων ηθικών παραδόσεων, οι οποίες συνέδεαν την αεργία και τη σχόλη με την ηθική απαξία...

β´
Στη Βρετανία, τη χώρα με την πιο ουσιαστική νομοθεσία για τις φυλετικές σχέσεις στην Ευρωπαϊκή Ένωση, η φυλετική παρενόχληση -ιδίως έξω από τις μεγάλες πόλεις- ήταν ένα σοβαρό πρόβλημα με τάσεις επιδείνωσης. «Το Χάρλουου είναι μια πολύ ρατσιστική πόλη», έλεγε ένας νεαρός μαύρος που είχε μεγαλώσει εκεί. «Αυτοί που μας ενοχλούν είναι μια μειοψηφία λευκών, αλλά οι άλλοι δεν τους σταματούν... Έχω να πάω στο κέντρο της πόλης από το 1991. Στην ουσία είμαστε φυλακισμένοι»...
Έξω από τη Βρετανία, τα επίπεδα ρατσισμού ήταν υψηλότερα και με πολύ λιγότερες αναστολές... «Εκείνο που με προβληματίζει με τα αγγλικά βιβλία», έλεγε ένας Γάλλος εκδότης, «είναι ότι έχουν πολλά παιδιά από διαφορετικές κουλτούρες. Κι εμείς εδώ έχουμε τις διάφορες φυλές μας, αλλά το κοινό δεν θέλει ν' αγοράζει βιβλία που τις απεικονίζουν». Το ρεπουμπλικανικό ιδεώδες της αφομοίωσης που επικρατεί στη Γαλλία είχε ως αποτέλεσμα η εθνοτική πολυμορφία να αντιμετωπίζεται αρνητικά, σαν κάτι που πρέπει να εξαλειφθεί...
Σε όλη τη δυτική Ευρώπη το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο κατέγραψε από το 1984 ως το 1990 μια ανησυχητική αύξηση των ρατσιστικών επιθέσεων... Το 1980 κόμματα με ανοιχτά ομολογημένη τη δεξιά τους ταυτότητα πέτυχαν θεαματικά εκλογικά αποτελέσματα σε εθνικό επίπεδο για πρώτη φορά μετά από πενήντα χρόνια. Στη Γαλλία, το Εθνικό Μέτωπο συσχέτισε μεταξύ τους τα ζητήματα της μετανάστευσης, της ανεργίας και της εγκληματικότητας, και έγινε εθνική δύναμη στα μέσα της δεκαετίας του 1980' ο ηγέτης του Λε Πεν, απέσπασε προσωπικά το 14% των ψήφων στον πρώτο γύρο των προεδρικών εκλογών του 1988. Στη Δυτική Γερμανία το Ρεπουμπλικανιικό Κόμμα ιδρύθηκε το 1983 με ανάλογη πλατφόρμα και πήρε περίπου 11% το 1992. Ένα πιο βίαιο νεοναζιστικό περιθώριο γέμισε τα πρωτοσέλιδα τόσο στην Ανατολή όσο και στη Δύση μετά την ενοποίηση, και σημειώθηκε δε ένα κύμα επιθέσεων ενάντια σε ξενώνες προσφύγων που ζητούσαν άσυλο.
Στην Αυστρία το Κόμμα της Ελευθερίας υπό την ηγεσία του Γερκ Χάιντερ αναδείχτηκε στη πλάτη του μεταναστευτικού ζητήματος. Η αντιμεταναστευτική του κινητοποίηση το 1992 απέτυχε, αφού πρώτα συγκέντρωσε τις υπογραφές 417.000 εκλογέων.

γ´
Ο νεοφιλελευθερισμός υποκινήθηκε από τη χρηματοοικονομική απορρύθμιση (το «Μπιγκ Μπανγκ» του Λονδίνου το 1986 πυροδότησε μικρότερες εκρήξεις στο Παρίσι, τη Στοκχόλμη, τη Βιέννη, τη Ρώμη και αλλού), τη φιλελευθεροποίηση του εμπορίου στην Ευρωπαϊκή Κοινότητα (που κορυφώθηκε με την ενιαία αγορά του 1992), την ανάγκη καταπολέμησης του υψηλού δημοσίου χρέους και την εξασθένηση των κρατικών μονοπωλίων που προκλήθηκε από τις τεχνολογικές αλλαγές ή από την αύξηση του διεθνούς ανταγωνισμού. Παρ’ όλα αυτά οι άλλες χώρες άργησαν ν’ ακολουθήσουν τα χνάρια της Βρετανίας πουλώντας τις μεγάλες εθνικοποιημένες βιομηχανίες’ αμφέβαλαν αν αυτό θα οδηγούσε σε μεγαλύτερη ανταγωνιστικότητα και φοβόνταν μήπως βλάψουν τα εθνικά τους συμφέροντα... Στην ηπειρωτική πλευρά της Μάγχης η εθνική κυριαρχία βάραινε συνήθως περισσότερο από την «κυριαρχία του καταναλωτή» του Βρετανού υπουργού Οικονομικών Τζέφρυ Χάου. Με εξαίρεση τη Γαλλία, οι αποκρατικοποιήσεις δεν προχώρησαν πολύ, και ο λαϊκός καπιταλισμός παρέμεινε περιορισμένος από το μικρό μέγεθος των εγχώριων χρηματαγορών...
Ο Ντάρεντοφ ανήγγειλε το «τέλος της σοσιαλδημοκρατίας». Μαρξιστές, φιλελέυθεροι, και συντηρητικοί, όλοι συμφώνησαν ότι η σοσιαλδημοκρατία έπνεε τα λοίσθια. Οι σχολιαστές επισήμαιναν ότι ολόκληρο το πολιτικό φάσμα είχε μετατοπιστεί προς τα δεξιά στις δεκαετίες του 1970 και του 1980.

Mark Mazower

.~`~.
II
Ελληνικά

Για την άνοδο της ακροδεξιάς.
Για μένα αυτό είναι ένα σύμπτωμα της βαθιάς κρίσης της χώρας και των δυσκολιών που αντιμετωπίζουν πάρα πολύ άνθρωποι. Είναι εξαιρετικά δυσάρεστο να βλέπεις μια χώρα με αυτές τις μνήμες από τον φασισμό και τον ναζισμό, που ξέρει πολύ καλά τι σημαίνει ρατσισμός, να γεννά ένα τέτοιο κίνημα. Η δημιουργία αυτού του κινήματος είναι, κατά τη γνώμη μου, το σύμπτωμα της απόγνωσης. Αλλά θα πρέπει να λάβετε πολύ σοβαρά υπόψη σας αυτό το σύμπτωμα και να δείτε τι μπορείτε να κάνετε για να το αντιμετωπίσετε. Είναι ξεκάθαρο, τουλάχιστον σ’ εμένα, ότι αυτό το σύμπτωμα δεν παρέχει καμία απάντηση στα προβλήματα της Ελλάδας και στην ουσία δυσκολεύει ακόμα περισσότερο την αντιμετώπιση της κρίσης, γιατί αποδυναμώνει την αλληλεγγύη της ελληνικής κοινωνίας, αντί να την ενδυναμώνει.
Η παρουσία τους στην ελληνική Βουλή μπορεί να είναι ένα καινούργιο στοιχείο στην Ελλάδα, αλλά όχι στην Ευρώπη.
Νομίζω ότι αποτελεί ένα λυπηρό σημάδι για την κατάσταση της ελληνικής δημοκρατίας και μια προειδοποίηση, ειδικότερα προς τους Έλληνες πολιτικούς, για να δράσουν προς την κατεύθυνση της αλληλεγγύης. Είναι ένα πολύ σοβαρό πρόβλημα. Δεν το υποτιμώ καθόλου.

---------------------------------------------------------------
...θα πρέπει να λάβουμε υπόψη μας το γεγονός ότι οι ναζιστές αποτελούν σήμερα ένα είδος ηθικού μέτρου σύγκρισης ως ενσάρκωση του απόλυτου κακού, με αποτέλεσμα να υφίσταται μια σαγήνη, μια ολόκληρη θεολογία, θα μπορούσε να πει κανείς, που περιστρέφεται γύρω από αυτό το θέμα. Προσωπικά, δεν αισθάνομαι άνετα με αυτό γιατί πιστεύω ότι μας διακρίνει σήμερα μια ροπή προς την υπερβολική ηθικολογία.
Και η ηθική γλώσσα υποκαθιστά την πολιτική γλώσσα – κάτι που αποτρέπει την κατανόηση των πραγμάτων.
Mark Mazower
---------------------------------------------------------------

Για την ελληνική κρίση του Μεσοπολέμου, ομοιότητες και διαφορές με τη σημερινή.
Όταν η Ελλάδα εγκατέλειψε τον «κανόνα του χρυσού» το 1932, μπήκε σε τροχιά οικονομικής ανάπτυξης. Νομίζω ότι αυτή η προοπτική δεν υπάρχει σήμερα... Επιπλέον, η Ελλάδα δεν έχει στην πραγματικότητα την επιλογή να προχωρήσει μόνη της, να εγκαταλείψει το ευρώ, να επιστρέψει στη δραχμή με την ελπίδα να πετύχει κάποιου είδους εσωτερική ανάπτυξη.
Δεν υπάρχουν οι πόροι για να επιτευχθεί η εσωτερική ανάπτυξη. Και αυτή είναι η βασική διαφορά από εκείνα τα χρόνια. Τότε, κάθε χώρα στον κόσμο έκανε το ίδιο πράγμα: μετακινήθηκε από την ανοιχτή σε μια κλειστή οικονομία. Εάν η Ελλάδα ακολουθήσει αυτόν το δρόμο σήμερα, θα είναι η μόνη που θα το κάνει – και θα βρεθεί σε μια πρωτόγνωρη κατάσταση...

Για την διατάραξη στη σχέση των Ελλήνων με την Ευρώπη.
Ο μόνος τρόπος για να μην εξαρτάται κάποιος από τους άλλους είναι να μη δανείζεται. Αν κοιτάξετε τους αριθμούς, θα δείτε ότι το ελληνικό κατά κεφαλήν εισόδημα από το 2000, τη χρονιά που ξεκίνησε το ευρώ, μέχρι το 2008, που ξεκίνησε η κρίση, αυξήθηκε με έναν εντελώς γελοίο τρόπο σε υπερβολικό βαθμό. Δεν υπήρχε καμία μεταβολή της ελληνικής οικονομίας που να το δικαιολογεί. Και αυτό επετεύχθη μέσω του δανεισμού. Δεν θυμάμαι όλα αυτά τα οκτώ χρόνια να υπήρχαν πολλοί άνθρωποι που να διαμαρτύρονταν για την Ευρώπη.

Ελληνική κρίση με οικονομική και πολιτισμική-εργασιακή διάσταση;
H στατιστική θα σας δείξει ότι οι Έλληνες δουλεύουν πιο σκληρά από οποιονδήποτε άλλον στην Ευρωπαϊκή Ένωση – δουλεύουν ενδεχομένως περισσότερες ώρες και πιο απρόβλεπτα από άλλους. Δεν υπάρχει κάποιο πολιτισμικό πρόβλημα που να συνδέεται με την εργασία στην Ελλάδα. Καθετί που συνδέει αυτή την κατάσταση με την εργασιακή κουλτούρα των Ελλήνων είναι άσχετο με την κρίση, βλακώδες. Απλώς η χώρα δανείστηκε πάρα πολλά χρήματα και αυτό που πρέπει να αναρωτηθείτε είναι το γιατί. Γιατί το πολιτικό σύστημα επέτρεψε να συμβεί αυτό; Και όταν λέω το πολιτικό σύστημα, δεν αναφέρομαι μόνο στους πολιτικούς. Επειδή στην Ελλάδα υπάρχει δημοκρατία, αναφέρομαι και στους ανθρώπους που ψήφισαν τους πολιτικούς. Γιατί αυτό το σύστημα δημιούργησε αυτό το ατέλειωτο χρέος; Προσέξτε, το χρέος δεν δημιουργήθηκε μόνο στη χώρα σας, αλλά παντού. Στην Ελλάδα προχώρησε περισσότερο. Ακολούθως, προέκυψε κι ένα άλλο πρόβλημα, που έχει σχέση με τον τρόπο που οι πιστωτές, η διεθνής κοινότητα, χειρίστηκαν την ελληνική κρίση. Ο τρόπος που ζήτησαν από την Ελλάδα να ανταποκριθεί στο πρόβλημα ήταν λανθασμένος, ο χειρισμός τους ήταν πολύ κακός. Το λάθος δεν ήταν αποκλειστικά των Ελλήνων και νομίζω ότι το πρόβλημα δεν συνδέεται με πολιτισμικές αξίες. Είναι καθαρά οικονομικό και πολιτικό.

Με αφορμή τον πολιτικό της ευρωπαϊκής ενοποίησης Αλτιέρο Σπινέλι και την αλλαγή στην Ευρώπη που αυτός οραματίστηκε.
Την εποχή του, ο ίδιος ο Σπινέλι και αρκετοί ακόμα πολιτικοί από την Αριστερά και τη Δεξιά θεωρούσαν τις τράπεζες υπεύθυνες για την οικονομική κρίση των χρόνων 1929-1932. Τις αντιμετώπιζαν, μάλιστα, ως αναγκαίο κακό. Όταν άρχισαν να σκέφτονται την οικονομική ανοικοδόμηση της Ευρώπης, οι τράπεζες ήταν εκεί για να δώσουν χρήματα και να επιτρέψουν στους ανθρώπους να δημιουργήσουν πράγματα, να εμψυχώσουν την παραγωγικότητα της κοινωνίας. Σήμερα, οι τράπεζες δεν βρίσκονται εδώ για να βοηθήσουν την παραγωγικότητα. Έγιναν, κατά μία έννοια, οδηγοί ολόκληρης της οικονομίας. Γι’ αυτό η οικονομική συζήτηση περιστρέφεται μόνο γύρω από τις τράπεζες, τη ρευστότητα και την πολιτική των τραπεζών, την αμοιβή των τραπεζιτών. Βιώνουμε μια εντελώς καινούργια κατάσταση και νομίζω ότι ο Σπινέλι, αν την παρατηρούσε, θα έβλεπε ότι όλα γύρισαν ανάποδα.

Για τη σχέση της Ελλάδας με την Ευρωπαϊκή Ένωση; -με αφορμή την ένταξη της Ελλάδας.
Με πολλούς τρόπους η σύνδεση με την Ευρώπη βοήθησε την Ελλάδα οικονομικά και πολιτικά. Τώρα βρίσκεστε σε μια νέα κατάσταση, αρκετά διαφορετική, όπου στην πραγματικότητα οι απαιτήσεις των άλλων μελών-κρατών της Ευρωπαϊκής Ένωσης μοιάζουν να απειλούν το ελληνικό πολιτικό σύστημα. Και αυτή είναι μια νέα κατάσταση, πολύ ανησυχητική. Η αποχώρηση από την Ευρωπαϊκή Ένωση θα ήταν ολέθρια, πάντως, για τη χώρα. Καθετί που έχει χτιστεί σε πάρα πολλούς τομείς, από την πολιτική μέχρι την οικονομία, θα καταστρεφόταν. Δεν θεωρώ ότι αυτό θα ήταν μια σοφή επιλογή.

Περί γενικευμένης απελπισίας στη χώρα και της αντιμετωπισής της.
Πιστεύω ότι ουσιαστικά η Ελλάδα παραμένει πολύ πλούσια κοινωνία όσον αφορά το επίπεδο της εκπαίδευσης των νέων ανθρώπων αλλά και τη γνώση που έχει αποκτήσει στο επίπεδο των υποδομών. Το ερώτημα που προκύπτει είναι πώς η χώρα θα μπορέσει να τα καταφέρει τα επόμενα πέντε χρόνια. Είναι δύσκολο να μιλήσει για λύσεις κάποιος που ζει έξω από τη χώρα, αλλά νομίζω ότι απαιτείται η ενίσχυση του αισθήματος της αλληλεγγύης, να θελήσουν οι άνθρωποι να δουλέψουν ξανά μαζί και να εμπιστευτούν ο ένας τον άλλον. Μέρος της δυσκολίας, που δυσχεραίνει την αντιμετώπιση της κρίσης, είναι και το γεγονός ότι έσπασαν οι δεσμοί εμπιστοσύνης ανάμεσα στις διαφορετικές κοινωνικές ομάδες και τους πολιτικούς – και αυτό είναι επικίνδυνο... όλη η κοινωνία οφείλει να κατανοήσει τη δυσκολία της κατάστασης και να πιστέψει ότι στα επόμενα πέντε χρόνια πολλά πράγματα θα αλλάξουν. Αρκετοί άνθρωποι το καταλαβαίνουν και αυτή είναι πολύ θετική εξέλιξη. Δεν έχω, δυστυχώς, να προτείνω κάποια μαγική λύση. Ο καπιταλισμός είναι ένα πολύ βάναυσο σύστημα σε δύσκολες στιγμές, όπως αυτή που περνάτε. Αλλά δεν νομίζω ότι υπάρχουν εναλλακτικές λύσεις. Όσες εναλλακτικές προτάσεις έχω ακούσει –και κάποιες από αυτές ακούγονται υπέροχες– δεν καταλαβαίνω πώς μπορούν να εφαρμοστούν. Δεν νομίζω ότι υπάρχουν εναλλακτικές λύσεις αυτήν τη στιγμή.

Με αφορμή τον Έρικ Χόμπσμπαουμ.
Δεν είμαι μαρξιστής, αλλά θεωρώ ότι ο μαρξισμός ήταν, για εκείνον, ένα πολύ ισχυρό μέσο για να κατανοήσει τον καπιταλισμό. Ήταν ένας πολύ ρεαλιστής μαρξιστής και πιστεύω ότι, για να καταλάβουμε τον καπιταλισμό, μπορούμε να τον ξαναδιαβάσουμε. Δεν μπορούμε, για παράδειγμα, να κατανοήσουμε τι συμβαίνει στη χώρα σας επικεντρωμένοι μόνο στην Ελλάδα, αλλά θα πρέπει δούμε το πρόβλημά της, στο πλαίσιο του παγκόσμιου καπιταλισμού...

Mark Mazower

.~`~.
Για περαιτέρω ιχνηλάτηση και πληρέστερη προοπτική