4 Οκτωβρίου 2012

Προς -επιμνημόσυνη- γνώσιν... και μια άποψη περί ηθικολογίας και πολιτικής.


Ο 20ος αιώνας έχει περάσει για τα καλά, αλλά δεν έχουμε μάθει ακόμα να ζούμε στον 21ο, ή τουλάχιστον να σκεφτόμαστε μ' έναν τρόπο που να ταιριάζει. Αυτό δεν πρέπει να είναι τόσο δύσκολο όσο φαίνεται, επειδή η βασική ιδέα όπου κυριαρχούσε την οικονομία και τη πολιτική στον τελευταίο αιώνα έχει προφανώς εξαφανιστεί... Αυτός ήταν ο τρόπος σκέψης για τις σύγχρονες βιομηχανικές οικονομίες... με όρους δύο αμοιβαία αποκλειόμενων αντίθετων: κεφαλαιοκρατία ή σοσιαλισμός.
Ζήσαμε δύο πρακτικά προσπάθειες να πραγματοποιηθούν στη καθαρή μορφή τους: οι, από το κράτος, κεντρικά σχεδιαζόμενες οικονομίες του σοβιετικού τύπου και η απόλυτα απεριόριστη και ανεξέλεγκτη κεφαλαιοκρατική οικονομία της ελεύθερης αγοράς. Η πρώτη κατέρρευσε στη δεκαετία του '80, και τα ευρωπαϊκά κομμουνιστικά πολιτικά συστήματα μαζί της. Η δεύτερη καταρρέει μπροστά στα μάτια μας στη μεγαλύτερη κρίση της παγκόσμιας κεφαλαιοκρατίας από τη δεκαετία του '30...
Ανικανότητα επομένως αντιμετωπίζουν και οι δύο, εκείνοι που πιστεύουν σε μια καθαρή, άνευ κράτους, κεφαλαιοκρατία της αγοράς, κάτι σαν διεθνή αστικό αναρχισμό, και εκείνοι που πιστεύουν σ' έναν σχεδιαζόμενο σοσιαλισμό αμόλυντο από την ιδιωτική επιδίωξη κέρδους.
Και οι δύο είναι «χρεοκοπημένοι».

Το μέλλον, όπως το παρόν και το παρελθόν,
ανήκει στις μικτές οικονομίες στις οποίες δημόσιο και ιδιωτικό διαπλέκεται μαζί με κάποιο τρόπο.
Αλλά πώς;

Οποιοδήποτε ιδεολογικό όνομα και εάν επιλέξουμε,
θα σημαίνει μια μεγάλη στροφή-μετατόπιση από την ελεύθερη αγορά προς τη δημόσια δράση.
Eric Hobsbawm

*
**
*

Διακρίνω πέντε βασικές αλλαγές.

Πρώτον,
τη μετατόπιση του οικονομικού κέντρου του πλανήτη από τον Βόρειο Ατλαντικό προς τη Νοτιοανατολική Ασία. Αυτή η διαδικασία ξεκίνησε στην Ιαπωνία τις δεκαετίες του 1970 και 1980, αλλά η άνοδος της Κίνας, από τη δεκαετία του 1990 και μετά, είναι αυτή που κάνει τη διαφορά.
Δεύτερον,
ασφαλώς, την παγκόσμια κρίση του καπιταλισμού...
Τρίτον,
την παταγώδης αποτυχία της προσπάθειας των ΗΠΑ να κατακτήσουν τον ρόλο της μοναδικής ηγέτιδας δύναμης μετά το 2001...
Τέταρτον,
την ανάδυση μιας νέας ομάδας αναπτυσσόμενων χωρών -«των brics» (Βραζιλία, Ρωσία, Ινδία, Κίνα)- ως πολιτικής οντότητας...

Πέμπτον,
την αποσάθρωση και συστηματική αποδυνάμωση της εξουσίας των κρατών: της εξουσίας των εθνικών κρατών στις επικράτειες τους, αλλά και, σε μεγάλες περιοχές του πλανήτη, κάθε είδους αποτελεσματικής κρατικής εξουσίας...


Οικονομικά, αλλά και από πολλές άλλες απόψεις -ακόμα και πολιτισμικά, σε κάποιο βαθμό- η επανάσταση των επικοινωνιών έχει δημιουργήσει έναν πραγματικά παγκόσμιο χώρο, στον οποίο υπάρχουν εξουσίες λήψης αποφάσεων με υπερεθνικό χαρακτήρα, υπερεθνικές δραστηριότητες και, βέβαια, κινήματα ιδεών, επικοινωνίες και άνθρωποι που λειτουργούν υπερεθνικά με πολύ μεγαλύτερη ευκολία από ό,τι ποτέ. Ακόμη και οι γλωσσικές κουλτούρες συμπληρώνονται τώρα από τα διεθνή ιδιώματα της επικοινωνίας.

Αλλά στην πολιτική δεν υπάρχει κανένας απόηχος όλων των παραπάνω.
Eric Hobsbawm

Για μια ακόμα φορά η πολιτική θα νικήσει.
Kenneth Waltz

-------------------------------------------------------------------------------------------------
...στον 20ό αιώνα, η πολιτική είχε εκδημοκρατιστεί σε πολύ μεγάλο βαθμό - οι μάζες των απλών ανθρώπων συμμετείχαν σε αυτή. Γι’ αυτούς, το κράτος έχει ουσιώδη σημασία για την καθημερινότητα, την κανονικότητα και τις προοπτικές της ζωής τους. Απόπειρες έσωθεν διάλυσης του κράτους, με την αποκέντρωση, έχουν γίνει κυρίως τα τελευταία τριάντα ή σαράντα χρόνια... Όμως, η προσπάθεια δημιουργίας υπερεθνικών κρατών δεν ευδοκίμησε.
Eric Hobsbawm
-------------------------------------------------------------------------------------------------

*
**
*

...θα πρέπει να λάβουμε υπόψη μας το γεγονός ότι οι ναζιστές αποτελούν σήμερα ένα είδος ηθικού μέτρου σύγκρισης ως ενσάρκωση του απόλυτου κακού, με αποτέλεσμα να υφίσταται μια σαγήνη, μια ολόκληρη θεολογία, θα μπορούσε να πει κανείς, που περιστρέφεται γύρω από αυτό το θέμα.
Προσωπικά, δεν αισθάνομαι άνετα με αυτό γιατί πιστεύω ότι μας διακρίνει σήμερα μια ροπή προς την υπερβολική ηθικολογία.